terug naar alfabetisch overzicht
Judocus Delehaye, 1800-1888

Judocus Delehaye

In 1824 studeerde Judocus (Josse) Delehaye af aan de Gentse rechtsfaculteit en schreef zich in aan de balie. Hij huwde met Anette Dael, de weduwe van de industrieel François Clemmen die een zoon was van de allereerste Gentse katoenbaron, Judocus Clemmen. Via zijn schoonfamilie maakte Delehaye kennis met de Gentse zakenelite en in het bijzonder met de familie Mechelynck. Een van zijn kleinzonen was trouwens Albert Mechelynck die in 1921 de eerste nationale voorzitter van de Liberale Partij werd.

Delehayes woelige politieke loopbaan startte in 1830 als vertegenwoordiger van de Socié té Patriotique in het Nationaal Congres en in de Kamer (1831 tot 1832). In 1832 werd hij benoemd tot procureur des Konings te Gent maar drie jaar later ambieerde hij opnieuw een mandaat als volksvertegenwoordiger. Hij werd verkozen na een politieke bocht van honderdtachtig graden: met de steun van de orangisten en tegen de kandidaat van de Socié té Patriotique in. Delehaye, die over een sterke persoonlijkheid beschikte en een heel pragmatisch politicus was, maakte binnen zijn nieuwe partij snel carrière. Hij sloot zich aan bij de gematigd liberale strekking van Hippolyte Rolin en kwam in 1845 ook in de gemeenteraad terecht. In 1846 was hij een van de Gentse afgevaardigden op het nationale stichtingscongres van de Liberale Partij. Met de wrijvingen binnen de Gentse liberale familie, tussen Rolin en Metdepenningen, kreeg Delehaye het echter steeds moeilijker. In 1848 schaarde hij zich nog achter Rolin maar in de daaropvolgende jaren nam zijn enthousiasme snel af. De stugge houding van de Gentse liberalen op onderwijsvlak zorgde er uiteindelijk voor dat hij de partij zes jaar later de rug toekeerde. In 1854 trok hij naar de gemeenteraadsverkiezingen met zijn Nouvelle Association é lectorale, een nieuwe kiesvereniging waarin liberaal-katholieken en gematigde klerikalen elkaar hadden gevonden. Zij profileerden zich als een levensbeschouwelijk neutrale partij die enkel het algemeen belang verdedigde, wars van alle oude tegenstellingen, een lijst 'Gemeentebelangen' avant la lettre. De liberalen waren totaal verrast en slaagden er niet in om enig weerwerk van betekenis te bieden. Delehaye won de verkiezingen en volgde Constant de Kerchove op als burgemeester. Ook in de Kamer sloot hij zich aan bij de klerikale fractie waarvoor hij in 1855 werd beloond met het Kamervoorzitterschap, dit ten nadele van het liberale boegbeeld Pierre Théodore Verhaegen.

De gemeentelijke oppositie tegen Dok den Draaier, zoals Delehaye intussen in de liberale pers gemeenzaam werd genoemd, nam nooit eerder geziene proporties aan. Spotprenten en karikaturen, hekeldichten en carnavalliederen, de politieke strijd werd opnieuw op straat gevoerd en alle middelen werden aangewend om aan het bestuur van Delehaye een einde te maken. Metdepenningen lanceerde samen met Willem Rogghé het satirische weekblad Baes Kimpe en ook de volkszanger Napoleon Destanberg nam het conservatieve bestuur op de korrel. Gereorganiseerd en opnieuw eensgezind, wonnen de liberalen de gemeenteraadsverkiezingen van 1857 en Delehaye moest plaats maken voor Charles de Kerchove. Een maand later verloor Delehaye ook zijn zetel als volksvertegenwoordiger. Hiermee kwam een einde aan zijn leven als prominent politicus. Tien jaar later overleed hij in Outrijve bij Avelgem.

Zijn korte bewind als burgemeester werd gedomineerd door een zware economische crisis. De verpaupering trof steeds meer gezinnen en de afhankelijkheid van filantropische initiatieven nam exponentieel toe. Het is dan ook niet toevallig dat de belangrijkste liberale liefdadigheidsvereniging, de Zonder Naam niet Zonder Hart, in die jaren werd opgericht. Met de oprichting van de Broederlijke Wevers in 1857 werd daarnaast de basis gelegd voor het Gentse syndicalisme.


Fragment uit: Bart D'hondt, Van Andriesschool tot Zondernaamstraat, Gids door 150 jaar liberaal leven te Gent. Een uitgave van Snoeck en Liberaal Archief, 2014, 288 p. (€ 35)

boek Van Andriesschool tot Zondernaamstraat