terug naar alfabetisch overzicht
Louis Varlez, 1868-1930

Dat de Liberale Kring ter beoefening der Maatschappelijke Wetenschappen en Werken een echt laboratorium was waarin een modern liberaal sociaal beleid gestalte kreeg, wordt treffend geÔllustreerd door de figuur van Louis Varlez. Geboren in Antwerpen als zoon van een progressieve liberaal, kwam hij tijdens zijn studies in Gent terecht waar hij in 1889 tot doctor in de rechten promoveerde. Hij schreef zich in aan de balie en huwde in 1896 met Marthe, een dochter van de liberale onderwijsschepen Remi De Ridder.

Louis Varlez

Tijdens zijn studies werd hij één van de eerste medewerkers van die Liberale Kring en hij raakte er gefascineerd door de progressieve visie en het sociale gedachtegoed van de sprekers, onder wie zijn toekomstige schoonvader. In 1895 presenteerde hij er zelf zijn Plan Social de Gand, het eerste deel van een publicatiereeks waarin hij een uitgebreide doorlichting maakte van de Gentse industrie, haar werknemers en het gehele bijhorende sociale weefsel. De wetenschappelijke onderbouw van zijn studies en zijn bereidheid om niet-sektarisch te werk te gaan door als liberaal ook het socialistische en het christen-democratische discours te respecteren, leverden hem het respect op van alle politieke fracties. Dit maakte het voor hem dan ook mogelijk om zonder veel tegenkanting een aantal van zijn denkbeelden in de praktijk om te zetten.

In 1898 werd hij lid van de gemeentelijke studiecommissie betreffende de werkloosheidsverzekering en nog geen twee jaar later werd het Gentse Werkloosheidsfonds opgericht, een uniek systeem naar een ontwerp van Varlez dat later internationaal navolging kreeg als het 'modèle de Gand'. Wat het stelsel zo uniek maakte, was het principe van de gedeelde verantwoordelijkheid: indien een arbeider zijn individuele verantwoordelijkheid opnam, bijvoorbeeld door te sparen en zich te laten verzekeren bij een van de lokale vakbonden, nam ook de stad haar verantwoordelijkheid door een bijkomende vergoeding uit te betalen. Van 1901 tot 1920 was Varlez voorzitter van dit Gentse Werklozenfonds.

Op onder meer zijn initiatief werd in die periode ook de in 1891 opgerichte Gentse Werkbeurs hervormd, waardoor deze ook bevoegd werd voor de bemiddeling tussen werkgevers en werkzoekenden. Minstens even belangrijk was het feit dat op basis van zijn onderzoek een wijziging tot stand kwam in het populaire beeld van de werkloosheid. Amoraliteit en luiheid werden als hoofdoorzaken vervangen door conjuncturele oorzaken, eigen aan de vrijemarkteconomie. Werkloosheidssteun werd op zijn aangeven losgekoppeld van de klassieke liefdadigheid. De uitbetaling van een vergoeding door de overheid mits de werkloze aan bepaalde voorwaarden voldeed, werd een recht.

Varlez breidde zijn activiteiten intussen uit tot ver buiten de grenzen. In 1910 werd hij in Parijs de eerste secretaris-generaal van de Internationale Vereniging voor de strijd tegen de Werkloosheid en in 1919 werd hij op aanbeveling van Paul Hymans, de liberale minister van Buitenlandse Zaken, directeur van de afdeling Arbeid van de Volkenbond. Hij vertegenwoordigde de Volkenbond bij de stichting van de Internationale Arbeidsorganisatie IAO en in 1920 werd hij als hoofd van de dienst Werkloosheid en Migraties de eerste Belgische topfunctionaris binnen de IAO. Tot zijn pensionering in 1929 wijdde hij zich nog aan de strijd voor de internationale erkenning van het statuut van migrant.

Varlez overleed een jaar later, amper 61 jaar oud.


Fragment uit: Bart D'hondt, Van Andriesschool tot Zondernaamstraat, Gids door 150 jaar liberaal leven te Gent. Een uitgave van Snoeck en Liberaal Archief, 2014, 288 p. (€ 35)

boek Van Andriesschool tot Zondernaamstraat