Terug naar Overzichtslijst van de affiches

Affiches van het Willemsfonds (1851-1951)

Afbeeldingen - Toelichting

Een greep uit de verzameling affiches van het Willemsfonds, uit de eerste honderd jaar van het bestaan van de vereniging (1851-1951).
Klik op de afbeeldingen om te vergroten.

1883
1884
1888


1893
1896
1901


1921
1922
1926


1938
ca. 1933
1930


1934
1935
ca. 1933


1936
1936
ca. 1938


1939
1945
1946


Willemsfonds

In 1851 werd te Gent een fonds bijeengebracht op basis van lidmaatschap om in de geest van Jan Frans Willems (overleden in 1846) het Nederlandstalig cultuurleven in 'arm Vlaanderen' te stimuleren. De eerste tien jaar werden vooral Nederlandstalige boeken gepubliceerd, die de leden als premieboek kregen. De machtsovername door de generatie-Julius Vuylsteke vanaf 1862 zorgde voor een cruciale wending. Organisatorisch werd de basis gelegd voor hetgeen meer dan een eeuw de culturele kernactiviteiten van het Willemsfonds (WF) zouden worden: het uitgeven van boeken en het inrichten van volksbibliotheken ter bevordering van de leescultuur, de organisatie van volksvoordrachten, het propageren van het Vlaamse lied en de inrichting van taallessen. Daartoe werd overgegaan tot de uitbouw van autonome lokale afdelingen, die als een netwerk de ruggengraat van de vereniging zouden worden en die een ruimer publiek dan de eigenlijke aanhang bereikten. Ideologisch werd het WF van een levensbeschouwelijk-neutrale organisatie omgevormd tot een liberaal-vrijzinnige vereniging, in de brede betekenis van antiklerikalisme. Emancipatie betekende voor Vuylsteke immers niet alleen strijd tegen het dominante franskiljonisme, maar ook tegen de culturele hegemonie van de Kerk. 'Klauwaard en geus' werd het motto, en in het verlengde situeerde zich de verdediging van het openbaar onderwijs. Statutair bleef het WF echter neutraal, onafhankelijk en buiten de partijpolitiek, openstaand zowel voor katholieken als voor socialisten. Getoetst aan zijn opdracht, het bieden van 'verlichte' Vlaamse volwassenenvorming, werd het de belangrijkste Vlaamsgezinde organisatie uit de 19de eeuw en in zowat alle culturele domeinen toonaangevend. Het slaagde in zijn opzet om in een klerikaal Vlaanderen eilanden van vrijzinnige ontmoeting en geletterdheid te creŽren. Toch bleef de inplanting grotendeels beperkt tot een stedelijk en kleinstedelijk milieu. Het WF rekruteerde voornamelijk uit een taalgevoelige middenklasse, die zichzelf als een nieuwe cultureel-ideologische elite zag en voor wie taal via 'volksverheffing' ook een instrument tot overdracht van burgerlijke waarden werd. Hoewel de vereniging zich op een sterk Belgicistisch standpunt stelde, zou ze sterk bijdragen tot het vorm geven aan een Vlaams natiebewustzijn, aan de begrippen 'Vlaanderen' en 'Vlaams volk'.

Zo'n honderd jaar later, midden van de jaren 1960, trad de generatie-Adriaan Verhulst aan, die het beleid tot 1980 zou bepalen. Dat gebeurde op het moment dat Vlaanderen in BelgiŽ de rijkste regio werd, dat de democratisering van het onderwijs zich doorzette en een mentaal ontzuilingsproces op gang kwam. De fel verjongde ploeg zou het WF vernieuwen en moderniseren. Ideologisch werd het voorbijgestreefde begrip 'antiklerikaal' vervangen door 'in ruim vrijzinnige geest', wat niet zonder problemen ging; later zou men steeds sterker een positieve invulling beklemtonen: vrijheid van denken, ontvoogding van het individu gebaseerd op vrij onderzoek en verdraagzaamheid, tegen de dominantie van katholieke zuilnetwerken en een opgedrongen christelijke ethiek. Organisatorisch werd de werking geprofessionaliseerd, o.m. via gesubsidieerd kaderpersoneel, ter ondersteuning van de vrijwilligers in de afdelingen. Socio-cultureel werd de overstap gemaakt van volksverheffing naar permanente vorming in een geschoolde maatschappij. Inhoudelijk verdwenen of verzwakten traditionele activiteiten: de bibliotheken, de zangavonden, de klassieke voordrachten. Met het uitgeven van boeken werd in 1973 gestopt (tot dan 221 uitgaven in de algemene reeks, naast 147 jaarboeken, volksboekjes en gelegenheidspublicaties en 65 uitgaven in de aanverwante fondsen), in de plaats ontvingen de leden het literaire tijdschrift De Vlaamse Gids, tot het blad in 2000 ophield te verschijnen. Strategisch gaf het WF zich naast het culturele vormingswerk nog een tweede opdracht, die van strijdbare politieke pressiegroep. Dat gebeurde bovendien in bondgenootschap met andere verenigingen: op grond van vrijzinnigheid in het kader van de Unie Vrijzinnige Verenigingen - UVV(1971), op grond van een liberale visie op de samenleving in het kader van het CoŲrdinatiecentrum voor Liberaal Socio-Cultureel Beleid - CLSB (1973) daarna in de Vrijzinnige Koepel (1983), op grond van Vlaamsgezindheid in het kader van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen - OVV (1965). Op Vlaams gebied werd het mee een toonaangevende pressiegroep, in conflict met het taalprogramma van de unitaire PVV/PLP, mee zorgend voor de aanvaarding van het Vlaamse programma door een autonoom wordende PVV. Tijdens de omvorming van de unitaire staat in 1970 en het verlenen van culturele autonomie zou het WF aandringen op waarborgen voor de vrijzinnige minderheid in Vlaanderen, wat zou uitmonden in het Cultuurpact (1973). Tot ongenoegen van het WF zou dit echter de verzuiling versterken. Bij de volgende staatshervormingen moest voor het WF grotere autonomie gepaard gaan met de evolutie naar een 'open en pluralistisch leefklimaat in Vlaanderen', met een betere democratie. Zowel in de jaren dertig als naar vandaag toe, werd scherp afstand genomen van een extreem-rechts nationalisme, gebaseerd op onverdraagzaamheid en racisme. Mede om die reden stapte de vereniging in 1993 uit het OVV. Intussen bleef het WF, onder voorzitter Leo Ponteur (1992-2003) en nu Sylvain Peeters, op zoek naar aangepaste structuren en blijft het zich inspannen om zijn werking aan een nieuwsoortig cultureel en educatief consument aan te passen, met voor ogen een democratisch en participatief burgerschap.

Harry Van Velthoven

Meer informatie:
M. Bots, H. Van Velthoven, A. Deprez, L. Pareyn, J. Daelman en J. Dewilde, Het Willemsfonds van 1851 tot 1914, Gent, Provinciebestuur Oost-Vlaanderen/Liberaal Archief, 1993, 289 p.

H. Van Velthoven en J. Tyssens, Vlaamsch van taal, van kunst en zin. 150 jaar Willemsfonds (1851-2003), Gent, Willemsfonds/Liberaal Archief, 2001, 256 p.

Archief:
Het archief van het Willemsfonds is volledig bewaard vanaf de stichting van de vereniging in 1851 en bevindt zich in het Liberaal Archief te Gent.

Het Willemsfonds vandaag:
Website van het Willemsfonds: www.willemsfonds.be

 

 

 

Nedstat Basic - Gratis web site statistieken
Eigen homepage website teller