Terug naar Overzichtslijst van de fotocollecties

Het rijke liberale verenigingsleven, 1890-1940

Fotogalerij
Klik op de foto's om te vergroten. Deze galerij wil slechts een idee geven van de collectie. Tenzij anders vermeld, is de fotograaf onbekend.


Vaandelfeest van de Liberale Volksbond Gent

Vaandelfeest van de Liberale Volksbond Gent

De Liberale Volksbond van het arrondissement Gent-Eeklo organiseerde op 26 september 1909 een hele reeks feestelijkheden om zijn nieuwe vlag in te huldigen. Bij die gelegenheid brachten de collega’s van Help U Zelve uit Antwerpen een tegenbezoek aan Gent. Ze waren met achthonderd en stapten mee in de stoet. Op de foto links trekt een groep liberale vrouwen met eigen vlag over de Kouter.

Op het vlaggenfeest van de Liberale Volksbond liepen de vertegenwoordigers van de Liberale Associatie, met buis- en bolhoed, aan de kop van de stoet. Volksvertegenwoordiger Arthur Buysse, voorzitter van de Volksbond, nam het nieuwe vaandel van zijn vereniging in ontvangst. Om aan te tonen dat liberaal voor de Volksbond “Klauwaard en Geus” betekende, had de stok de vorm van een goedendag en prijkte het oranje-blanje-bleu in de linkerbovenhoek van de blauwe vlag.

Société Générale des Etudiants Libéraux

Jubelfeest van 'T Zal Wel Gaan, 1902

De Société Générale des Etudiants Libéraux, kortweg de Gé Libérale, was een van de eerste liberale studentenverenigingen. Op de foto links poseert het bestuur van het academiejaar 1894-1895. Daarvan maakten onder meer Paul Lamborelle (aan de linkerhand van de voorzitter?) en Pieter Lodewijk Tack (derde van rechts op de tweede rij) deel uit. Ondervoorzitter Paul Lamborelle (1871-1943) studeerde geneeskunde, werd arts, gemeenteraadslid en schepen in Mechelen, volksvertegenwoordiger en provinciaal senator. Pieter Tack (1870-1943) studeerde Germaanse filologie en werd tijdens de Eerste Wereldoorlog een van de kopstukken van het activisme.

Het Taalminnend Studentengenootschap ’t Zal Wel Gaan werd in Gent opgericht in 1852 en is de oudste nog actieve studentenvereniging in Vlaanderen. Deze Vlaamsgezinde, vrijzinnige studentenkring vierde op 23 maart 1902 zijn vijftigjarig bestaan. Daarop nodigde men ook de oud-leden uit, die mee op de foto mochten. Op de eerste rij zitten onder meer Julius Sabbe (achtste van links), Julius Vuylsteke (tiende van links) en Paul Fredericq (derde van rechts).

Toneelafdeling van Geluk in 't Werk

Kunsttentoonstelling bij Geluk in 't Werk

Op initiatief van de Gentse hoogleraar François Laurent zag in 1880 de liberale werkmanskring Geluk in ’t Werk het licht. De oprichters wilden vooral het morele peil van de arbeiders opkrikken. In 1927 won het toneelgezelschap van Geluk in ’t Werk de vijfde editie van het Koninklijk Landjuweel in Mechelen. Niet alleen de beker maar ook de vlag moest op de feestelijke foto. Het Liberaal Archief bewaart het archief van deze vereniging. Klik hier voor de inventaris.

De Laurentkring Geluk in ’t Werk organiseerde diverse kunsttentoonstellingen in zijn lokalen op de Rooigemlaan. De eerste had plaats in 1931. Op de foto rechts poseert het bestuur met erevoorzitter Oswald De Schamphelaere (vooraan vierde van links) en enkele deelnemende kunstenaars. Zo te zien waren de vrouwen vooral op de schilderijen goed vertegenwoordigd. Er werden 86 kunstwerken verkocht. Van de winst gebruikte de kring 500 frank om een nieuwe klarinet voor het orkest te kopen.

Turnafdeling van de werkmanskring Geluk in 't Werk

Tentoonstelling bij Geluk in 't Werk

De turnafdeling van Geluk in ’t Werk nam in 1910 deel aan de wedstrijden georganiseerd naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling in Brussel. De heren sleepten er een zilveren beker en een gouden medaille in de wacht. Onderwijzer Pieter Ceryez, bestuurder van de kring, zit fier bij die twee stukken aan tafel. De turnleider was Camiel Demildt (met gekrulde snor, vierde van links).

In 1921 organiseerde Geluk in ’t Werk een tentoonstelling, vermoedelijk om de wijde waaier van zijn eigen activiteiten te illustreren. Dat zou de bonte verscheidenheid op deze foto verklaren. Je ziet niet alleen schilderijen, een modelboot en smeedijzeren plooiwerk, maar ook het fietsenpark van de wielerclub, inclusief de reserveonderdelen.

Liberale Vrouwenbond van Gent-Heuvelpoort

De Verenigde Werklieden Van Melle

Zoals de andere ideologische groepen kende de liberale beweging afzonderlijke vrouwenorganisaties. Velen ontstonden net vóór of net na de Eerste Wereldoorlog. De vlag van de Liberale Vrouwenbond van de Gentse wijk Heuvelpoort dateert van 1921. Deze foto (links) met dertig leden, getrokken voor het Museum van Schone Kunsten, is jonger.

Het liberalisme had veel moeite om eigen syndicale organisaties uit te bouwen. Zelfs in de grootsteden vielen de resultaten tegen. In landelijke gemeenten waren er soms merkwaardige uitzonderingen, zoals deze foto (rechts) van een banket van de Verenigde Werklieden uit Melle bewijst.

Vrije jongensschool Tant Roels te Roeselare in 1907

Toneelvereniging 'Vooruit' te Deinze

Slechts in enkele gemeenten slaagden de liberalen erin eigen onderwijs uit te bouwen. Dat lukte onder meer in Roeselare. Daar vormden enkele vrijzinnige liberalen in juni 1905 een comité dat een betalende school wilde oprichten voor kinderen van de burgerij. Hun school ging in oktober 1905 open in de gebouwen van Henri Tant-Roels aan de Wallenstraat. Na de Eerste Wereldoorlog heette deze “wereldlijke school” officieel het Instituut H. Tant-Roels.

De Eerste Wereldoorlog was een bijzonder harde tijd voor iedereen die in het bezette België woonde. Toch bleven veel mensen zich om andere slachtoffers bekommeren. Zo brachten enkele toneelamateurs uit Deinze medio 1916 twee vertoningen van het vissersdrama Op Hoop van Zegen (Herman Heyermans) waarvan de opbrengst bestemd was voor de krijgsgevangenen van Deinze en Petegem. Het stuk werd opgevoerd in de zaal van Vooruit! Het archief van dit liberaal theatergezelschap berust in het Liberaal Archief. Klik hier voor de inventaris.

Turn- en Wapenkring De Hoop Mechelen
 

Liberale fanfare De Ware Vrienden Antwerpen

De arbeidersbevolking was doorgaans slecht gehuisvest. De oprichting van turnkringen was dan ook een belangrijke vernieuwing die bijdroeg tot de verbetering van de fysieke conditie van hun leden. Die verenigingen hadden trouwens veel succes. Dat toont deze foto (links) van de liberale turn- en wapenkring De Hoop uit Mechelen die in 1911 zijn 25-jarig bestaan vierde met 120 leden, waarvan de grote helft jongens.

Wie nu vaststelt hoe mobiel de mensen zijn, denkt soms dat onze voorouders dat niet waren. Toch werd in de 19de eeuw meer gereisd dan men nu denkt. Zo trok de Antwerpse liberale fanfare De Ware Vrienden in mei 1894 naar Parijs om deel te nemen aan een muziekwedstrijd in Vincennes. Daar sleepten ze drie eerste prijzen in de wacht. Bij die gelegenheid lieten ze een foto maken van het bestuur en de muzikanten, geschaard rond Alfons De Roover, die meer dan 20 jaar voorzitter was. Hun eerste uniformen hadden ze pas vier jaar eerder gekocht.

Diesterweg's Hulpkas, bosklas in 1906

Het Algemeen Kleedingwerk Antwerpen
 

Om de noden van de arbeidersbevolking te helpen lenigen, zagen tal van sociale werken het licht. Zo stichtte een groep Antwerpse liberalen in 1893 het Algemeen Kleedingwerk voor Antwerpen’s Officieele Scholen dat kledingstukken verdeelde onder de behoeftige leerlingen van het stedelijk onderwijs om het schoollopen aan te moedigen. Er bestond immers nog geen leerplicht. “Weldoen baart genoegen” prijkte als leuze op hun vlag. Het Liberaal Archief bezit zowel het archief als de vlag van deze kring. Voor de inventaris klik hier, informatie over de vlag vindt u hier (nr. 5).

De liberale Kring Diesterweg stichtte in 1894 Diesterweg’s Hulpkas voor Behoeftige Schoolkinderen om steun te bieden aan de kinderen van minder gegoede gezinnen in de lagere gemeentescholen van Antwerpen. Aanvankelijk zorgde men vooral voor soep en kledij. Later richtte de Hulpkas vakantiekampen in om de gezondheid van de schooljeugd te verbeteren. Daarvoor bouwde men in 1904 een tehuis op de Kalmthoutse heide. Verzwakte kinderen konden er enkele maanden verblijven om terug op krachten te komen. Op deze foto uit 1906 is ook heel wat speelgoed uit die tijd te zien. De hond was ongetwijfeld eveneens een attractie. Meer foto’s van Diesterweg vindt u hier. Om de inventaris van het archief te raadplegen klik hier.

Help U Zelve Antwerpen

Fanfare van Help U Zelve Antwerpen

In 1880 stichtte een groep liberaalgezinde arbeiders uit Antwerpen het ziekenfonds Help U Zelve. In 1897 startten ze met een coöperatieve bakkerij die zoveel geld opbracht dat ze enkele jaren later een imposant Liberaal Volkshuis in art-nouveaustijl konden optrekken. De gevel van dit pand is nog steeds in de Volksstraat te bewonderen. Op deze foto poseert het personeel van de coöperatie op het dakterras van het Volkshuis. Vooraan zitten de bestuursleden en bedienden. Achter hen staan de vrouwen die de koeken en patisserie ronddroegen en de mannen (in uniform) die rondreden met de broden. Helemaal achteraan prijkt de bakkersploeg.

Naast het ziekenfonds en de bakkerij stichtte Help U Zelve diverse kringen die niet alleen voor de ontspanning van de leden moesten zorgen, maar ook propaganda moesten maken voor de eigen instellingen. In de strijd met de concurrentie was de fanfare een belangrijk instrument. Op deze foto speelt de harmonie van Help U Zelve op de Gemeenteplaats (nu Franklin Rooseveltplaats).

Liberale bakkerij

Liberale bakkerij

In de Boomgaardstraat in Antwerpen vind je nog steeds de resten van het gebouwencomplex van de Liberale Bakkerij. De geschiedenis van deze coöperatie gaat terug tot 1903. Toen scheurde een groep liberale arbeiders zich af van Help U Zelve. In de buurt van Berchem-station bouwden ze een nieuwe bakkerij die eind 1903 aan het werk ging. Met de eerste boterhammen hielden ze een kleine receptie. Na het bakken voerde men de kilobroden op rollende rekken naar het magazijn.

Omstreeks 1900 maakten de coöperatieve bakkerijen grote winsten omdat ze bij de productie van hun brood gebruik maakten van de nieuwste technologieën en energieën (gas en elektriciteit). De modernisering van het wagenpark ging niet zo snel. Het uitvoeren gebeurde nog lange tijd met paarden- en hondenkarren. Daarom beschikte de Liberale Bakkerij over een paardenstal. De honden moesten de personeelsleden mee naar huis nemen.