DE VERKIEZINGEN VAN 24 MEI 1914

Op zondag 25 mei 2014 staat de "moeder van alle verkiezingen" op de electorale agenda. Op zondag 24 mei 1914, op 1 dag na exact honderd jaar geleden dus, werd er ook gestemd in ons land. Het ging evenwel slechts om een gedeeltelijke vernieuwing van de Kamer. Alleen de provincies Luik, Henegouwen, Limburg en Oost-Vlaanderen moesten nieuwe volksvertegenwoordigers aanduiden. Het ging om 88 van de 188 Kamerzetels.

krantenknipsel

Na de val van de radicaal-liberale regering Frère-Orban-Van Humbeeck in 1884 kwam een katholieke meerderheid aan de macht die moeilijk te verslaan bleek. Bij de parlementsverkiezingen van 2 juni 1912 vormden de twee grote oppositiepartijen, liberalen en socialisten, een kartel in de hoop samen de meerderheid te kunnen breken en de liberaal Paul Hymans premier van BelgiŽ te maken. Maar het mocht niet zijn. Integendeel, de regering van Charles de Broqueville versterkte haar positie nog, zowel in Kamer als Senaat.

In mei 1914 waren de verwachtingen van de oppositiepartijen dan ook niet zo hoog gespannen, hoewel de regering de voorbije jaren toch een aantal onpopulaire maatregelen had genomen, zoals de uitbreiding van de persoonlijke dienstplicht, de verhoging van de belastingen, en de goedkeuring van een nieuwe wet voor het lager onderwijs (met leerplicht tot 12 jaar). Het kartelexperiment vonden de liberalen niet meer voor herhaling vatbaar, omdat ze dachten dat dit de vorige keer hun gematigde kiezers afgeschrikt had. Liberalen en socialisten trokken dus deze keer apart naar de kiezer.

Honderd jaar geleden kon men verkiezingen uiteraard niet volgen op radio of televisie. Voor de "proclamatie" van de uitslagen kwamen de Brusselse liberalen bijeen in de Brasserie flamande in de Auguste Ortsstraat, tegenover het beursgebouw. De informatie liep er binnen via telegrammen en per telefoon en werd voorgelezen door een paar liberale kopstukken. Het eerste nieuws kwam die dag uit het kanton Seraing. De zaal liep langzaam vol en toen de stemming er goed in zat, scandeerde men "A bas la calotte" en werden antiklerikale liedjes gezongen. Er was veel applaus toen bekend werd dat het conservatieve Katholieke kopstuk Charles Woeste veel stemmen verloren had in het arrondissement Aalst. Tot slot van de avond werd nog eens hard geroepen (maar dan in het Frans): leve de liberale partij, weg met de klerikale partij, weg met de schoolwet, leve het algemeen stemrecht. Daarna vertrokken de liberale militanten in stoet achter hun blauwe vlaggen, net zoals de socialisten achter hun rode vaandels door de stad stapten, om te manifesteren aan de katholieke lokalen. Maar er deden zich geen incidenten voor.

krantenknipsel

Na de verkiezingen kon iedereen relatief tevreden zijn. De regering verloor twee zetels in de Kamer, maar vond een meerderheid van twaalf zetels voldoende om verder te besturen. De liberalen waren gelukkig omdat ze in Limburg twee zetels van de katholieken teruggewonnen hadden, deze van Hasselt en Tongeren, al hadden de socialisten hun zetel in Huy afgepakt.

De liberale pers legde er vooral de nadruk op dat de oppositie nu meer stemmen had dan de katholieken. Ze zag dit niet alleen als een veroordeling van de klerikale politiek, maar ook van het kiessysteem dat de zetels niet eerlijk verdeelde. Ze vond het niet langer aanvaardbaar dat een minderheid op die manier de baas bleef spelen over een meerderheid van de kiezers. Een herziening van het kiesrecht, met invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht en aanpassing van de evenredige vertegenwoordiging, was daarom noodzakelijk.

Tien weken later brak de Eerste Wereldoorlog uit. De volgende verkiezingen zouden pas plaats hebben op 16 november 1919. Dat betekende dat de gekozenen van 1914 vijf jaar lang hun mandaat konden behouden, terwijl hun collega's uit de andere provincies, die reeds in 1912 verkozen waren, zeven jaar van hun mandaat konden genieten. Maar in 1919 zorgde de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht voor een grondige herschikking van de Kamer. De liberalen verloren toen elf van hun vijfenveertig zetels.