Stem niet voor onze tegenstrevers! (uit De Nieuwe Gazet van oktober 1911)

De meeste dagbladen leunden vroeger sterk aan bij een van de politieke partijen. In verkiezingstijd kreeg hun favoriete partij dan ook gratis reclame in de krant. Betalen hoefden de kandidaten niet (tenzij met een paar "primeurs"?) Een van de oudste, betaalde verkiezingsadvertenties verscheen in De Nieuwe Gazet van zondag 22 oktober 1911 (dat nummer werd op zaterdagnamiddag verspreid). Dit merkwaardig initiatief was het gevolg van een aanslepende ruzie tussen twee Antwerpse organisaties die allebei de liberale arbeiders wilden vertegenwoordigen, de Liberale Volkspartij en het Liberaal Werkersverbond.

Voor de gemeenteraadsverkiezingen van 15 oktober 1911 sloten de Antwerpse liberalen een kartel met de socialisten. Onder druk van de andere liberale korpsen verklaarden ook de twee liberale arbeidersorganisaties zich met die lijst akkoord. Het werd een succes: het kartel sleepte alle te begeven zetels in de wacht.

De volgende zondag hadden de "bijgevoegde verkiezingen" plaats voor de vier werkgevers en vier werknemers die steeds van de gemeenteraad deel uitmaakten. De twee liberale arbeidersgroepen geraakten het niet eens over een gemeenschappelijke lijst of een kartel, zodat uiteindelijk vier groepen aan die verkiezingen deelnamen: 1) de Liberale Volkspartij, 2) de socialisten, 3) het Liberaal Werkersverbond en 4) de klerikalen.

Bij die verkiezingen zou duidelijk worden welke liberale groep het meest aanhangers telde onder de arbeiders. Daarom plaatsten het Liberaal Werkersverbond en de Liberale Ziekenbeurs, die erbij aanleunde, een paginagrote advertentie in De Nieuwe Gazet (zie hieronder). Op het afgedrukte stembiljet noemden ze de mannen van de Liberale Volkspartij gewoon de "tegenstrevers". Het mocht niet baten. Van de vier zetels gingen de eerste twee naar de Liberale Volkspartij en de volgende twee naar de socialisten.


verkiezingsadvertentie 1911
Uit De Nieuwe Gazet van 22 oktober 1911,
wellicht een van de eerste betaalde
verkiezingsadvertenties (Liberaal Archief)


Litanie voor het welgelukken van de kiezing

Wie in oude kranten zit te bladeren, verbaast zich wel eens over de heftigheid waarmee journalisten zich vroeger in het politieke debat mengden. Zo schreef Rip (August Monet) in De Nieuwe Gazet, aan de vooravond van de parlementsverkiezingen van zondag 22 mei 1910, een vlijmscherpe "litanie" tegen de katholieke regering die hij met alle zonden van IsraŽl belaadde. De bitterheid van zijn onkerkelijke klaagzang was wel te verklaren door het feit dat de liberalen sinds 1884 in de oppositie zaten en daar na een kwart eeuw meer dan genoeg van hadden.

"Kiezers, ontfermt u over ons,
Kiezers, hoort ons,
Kiezers, verhoort ons,
Kiezers, stemt voor ons.
Burgers die vrijheid en welvaart wilt,
Stedelingen die bezwijkt onder de belastingen,
Boerenmensen die slaven zijt van pastoor en kasteelheer,
Werklieden die voor de kiesbus slechts het vierde van een Belg zijt,
Staatsbedienden, trekhonden van de gouvernementskar, aan wie nu 25 jaar lang niets anders dan de afval van het festijn der geestelijkheid wordt voorgeworpen,
Slaven van verstandelijke arbeid, kantoorbedienden, proletariŽrs met kol en manchetten, voor wie nog steeds geen werkregeling, geen wettelijke bescherming bestaat,
Belgen, allen die wilt dat uw natie eindelijk de rang inneemt die zij bekleden kan met de natuurlijke voordelen waarover zij beschikt en met de kracht van intelligentie en van arbeid die haar bevolking kan ontwikkelen,
Mensen die vrij denken wilt, die vrij spreken en schrijven wilt, die vrij ademen wilt in uw eigen land,
Stemt voor ons, stemt voor ons, stemt voor ons.

***

Van de klerikale overheersing, verlost ons,
Van de slavernij van Rome, verlost ons,
Van de tirannie der priesters, verlost ons,
Van de klerikale regering die BelgiŽ een kwart eeuw heeft tegengehouden op de weg van de vooruitgang,
Die ons land geknecht heeft en verarmd,
De openbare schuld verhoogd heeft van 1,5 op 4,3 miljard op twintig jaar tijd,
De rechtstreekse belastingen gebracht van 18 miljoen op 66 miljoen in 't jaar,
Door steeds nieuwe tolrechten de prijs der levensbehoeften meer dan verdriedubbeld heeft tijdens haar meesterschap,
Het vlees buiten het bereik van de werkmens gesteld door verbod van invoer voor vreemd vee ten bate van grote klerikale vetweiers,
Die het openbaar onderwijs heeft vernietigd en het land schier de ereprijs bezorgd heeft in de wedstrijd der volksdomheid onder de verschillende natiŽn van Europa,
Die miljoenen en nog eens miljoenen heeft verkwist aan nutteloze, dolle en gevaarlijke werken:
Aan de belachelijke forten van de Maas,
Aan de onmogelijke zandhaven te Heist,
Aan de stapelzotte Kunstberg te Brussel,
En die nu ook nog Antwerpen vermoorden wil door de Schelde te versnijden op het knoeipatroon van Heist,
Die moedwillig gans het binnenwaternet van 't land vervallen laat om de schipperij te doden ten bate van haar gebrekkige en achterlijke spoorwegrommel,
Die slechts met het mes op de keel ertoe gedwongen is kunnen worden om de verdediging des vaderlands te verzekeren, [Ö]
Van de partij die zich ongestraft moest laten zeggen dat haar ministers in het kabinet niets anders doen dan een pad schoonvagen dat naar de beheerraad van grote naamloze vennootschappen leidt [Ö]
Van de ministers die allen tot regel hebben aangenomen hun zoon te benoemen tot hun secretaris en hun burelen op te kroppen met de leden van hun familie en met de vrienden van hun vrienden [Ö]
Van het bespottelijkste ministerie dat ooit een beschaafd land bezeten heeft,
Van regeerders wier onbekwaamheid enkel geŽvenaard wordt door hun kwade wil en hun geloofsfanatisme,
Van een kabinet dat nauwelijks goed genoeg is voor een gemeenteraad te Bommerskonten,
Van regeerders die geen verstand hebben, geen wil hebben, geen verstand hebben,
Van de knechten, de slaven, de janklaassen der Roomse geestelijkheid,
Verlost ons,
Verlost ons,
Verlost ons, kiezers!
Kiezers, ontfermt u over ons,
Kiezers, hoort ons,
Kiezers, verhoort ons,
In de naam des vaderlands, der vrijheid en der gerechtigheid.
Amen."

DaniŽl Vanacker

top