WERKEN TOT 45

In 1893 ging de Gentse journalist Pieter Geiregat met pensioen, 65 jaar oud. Dat jaar publiceerde hij bij het Willemsfonds een boek over Maatschappelijke vraagstukken met een bloemlezing utopische ideeŽn die hij ontleende aan de publicaties van de Amerikaan Edward Bellamy en de Fransman Charles Richet. Bellamy schetste het beeld van de welvaartsmaatschappij die tegen het jaar 2000 gerealiseerd zou zijn. Richet deed zijn voorspellingen over het jaar 1992.

"De maatschappelijke vraagstukken worden thans veel besproken", schreef Geiregat in zijn inleiding. "Waar gaan wij heen? is een vraag die zich ieder denker stelt". Daarom had hij een boekje samengesteld "waardoor de Vlaamse lezer, zonder zijn geest te moeten vermoeien, op de hoogte zal gebracht worden van wat er tegenwoordig al geschreven wordt over de lotsbestemming der mensheid".

Zijn keuze viel vooreerst op Edward Bellamy (1850-1897). Deze zoon van een predikant uit de Amerikaanse staat Massachusetts studeerde rechten, maar gaf het beroep van advocaat snel op om schrijver en journalist te worden. In 1888 publiceerde hij Looking Backward 2000-1887, waarin hij het beeld van de ideale industriŽle maatschappij schetste. Het boek werd een bestseller en inspireerde diverse utopische experimenten. Toen drie eminente wetenschappers in 1935 een lijstje opmaakten van de meest invloedrijke boeken van de voorbije 50 jaar, prijkte Bellamy op de tweede plaats.
De Amerikaan bracht zijn profetie in de vorm van een roman. Julian Best, een gegoede burger uit Boston, lijdt aan slapeloosheid. Daarom slaapt hij in een ondergrondse kelder waar het lawaai niet kan binnendringen en laat hij zich in slaap hypnotiseren. Omdat zijn huis op 30 mei 1887 afbrandt, komt niemand hem de volgende morgen wekken. Hij wordt pas wakker in het jaar 2000. Tijdens de voorbije 113 jaar, 3 maanden en 11 dagen is de wereld grondig veranderd, leert hij van de arts die een nieuw huis bovenop zijn kelder opgetrokken heeft. Leefde men in de 19e eeuw in een hel, dan blijkt de 21e een paradijs op aarde te zijn.
De jongeren kunnen er tot hun 21e genieten van een grondige opvoeding en opleiding, de volwassenen hebben vanaf hun 45e recht op "rust en aangename verpozing". De professionele loopbaan duurt dus welgeteld 24 jaar, voor iedereen. De aflossing van de wacht gebeurt elk jaar op 15 oktober. Op "inlijvingsdag" gaan alle 21-jarigen aan de slag en worden de 45-jarigen op eervolle wijze ontslagen. Alle mensen verdienen evenveel. Bij het begin van het jaar krijgt elke burger dezelfde kredietkaart waarmee hij in de loop van het jaar zijn aandeel in de jaarlijkse productie kan opvragen in de centrale magazijnen van de staat.

Bellamy's utopie was veeleer een communistische dan een liberale maatschappij. Daarom liet Geiregat op dit betoog een repliek volgen van Emile de Laveleye. De vermaarde Belgische econoom wees erop dat het succes van het boek bewees dat veel mensen inzagen dat er in de industriŽle maatschappij een sociaal vraagstuk bestond, maar hij geloofde niet dat de gelijkheid van lonen een goede oplossing was. Die moedigde alleen de luiheid aan. "De werkman doet maar alles wat hij doen kan, wanneer de vergelding in evenredigheid van het verrichte werk is. Dit is wellicht bedroevend, maar het is zo".
Bellamy's pleidooi voor het einde van de loopbaan op 45 jaar moet je natuurlijk in zijn tijd zien. In hetzelfde boek van Geiregat voorspelde de Franse arts Charles Richet (1850-1935) - die in 1913 de Nobelprijs voor de Geneeskunde kreeg - dat de ontwikkeling van de gezondheidszorg tegen 1992 voor spectaculaire wijzigingen zou zorgen. Zo schatte hij dat de gemiddelde levensduur van de mensen zou stijgen van 30/40 jaar naar 50 jaar "en wellicht nog hoger". Ook het probleem van de geslachtsziekten zou men oplossen. "Tegen ziekten, door ontucht veroorzaakt, zal men zo streng tewerkgaan als tegen besmettelijke ziekten". Daarbij dacht de arts vooral aan tbc. Die patiŽnten zou men volgens zijn voorspelling afzonderen of beter gezegd: opsluiten. Hopelijk kreeg Bellamy dit proza nooit onder ogen. Hij stierf op 48-jarige leeftijd aan tbc. Richet werd er 85.

DaniŽl Vanacker

top