DE KERKHOFOORLOG IN SINT-DENIJS

Als voorsmaakje op de tentoonstelling over funerair erfgoed die vanaf 24 april 2015 in het Gentse Caermersklooster loopt, schetsen we u het verhaal van de kerkhofoorlog in het West-Vlaamse dorpje Sint-Denijs. De strijd rond de gemeentelijke begraafplaats laait zo fel op dat hij ontaardt in een mediaoorlog, brandstichtingen en gevangenisstraffen voor de geestelijken van het dorp.

Het verhaal begint in 1851 wanneer de plaatselijke kerkfabriek besluit de oude dorpskerk te vervangen door een nieuwe. Al snel ontstaat een conflict tussen de gemeente en de kerkfabriek over het even oude en verkommerde kerkhof dat de kerk omringt. Zowel de gemeente als de provincie West-Vlaanderen eist de sluiting van het oude kerkhof en de aanleg van een nieuwe, gemeentelijke begraafplaats buiten de dorpskern. De Kerk doet haar uiterste best om de aanleg van dit nieuwe kerkhof te verhinderen.

kerk en kerkhof van Sint-Denijs

In 1863 is de nieuwe begraafplaats aangelegd, maar door constante ruzies en pesterijen duurt het nog vijf jaar vooraleer ze in gebruik wordt genomen. Het gaat zelfs zo ver dat de bisschop weigert de begraafplaats te wijden, en de kerkdienst en gebeden ontzegt aan iedereen die op het nieuw kerkhof begraven wordt. Wanneer de burgemeester van Sint-Denijs in 1868 het oude kerkhof sluit, krijgen de doden dus geen kerkelijke begrafenis meer. Hierop barst er zowel in het dorp als binnen de Kerk een ware hetze los.

De katholieke pers springt op de zaak en er ontstaat een felle polemiek met de liberale pers. In juli 1868 verschijnen in het katholieke blad 't Jaer dertig, politieke wegwijzer der treffelijke lieden een aantal opruiende artikels, waarin over Sint-Denijs wordt gesproken in termen van vuur, terreur en brand. De boodschap vindt gehoor in het verontwaardigd dorp. In de weken die volgen worden hooimijten in brand gestoken en wordt oogst vernietigd bij vooraanstaande liberalen. Ook sneuvelen diverse bomen op de gemeentelijke begraafplaats.

Het parket rukt op naar Sint-Denijs. De mediaoorlog escaleert, en een katholieke petitie voor persvrijheid biedt gespreksstof voor maar liefst zeven zittingen in het parlement. Een kapelaan, verdacht van het publiek beledigen van de overheid tijdens de uitoefening van zijn ambt, slaat zelfs op de vlucht naar Engeland. Uiteindelijk worden in 1869 zware straffen uitgesproken tegen de oproerkraaiers en brandstichters, variŽrend van vijftien jaar dwangarbeid tot vijf jaar gevangenisstraf. De gevluchte kapelaan krijgt twee maanden gevangenis en een geldboete.

Maar ook daarna woedt in het dorp de ruzie om kerk en begraafplaats in alle felheid verder. Elke machtswissel betekent ook een omslag in het kerkhofbeleid. Wanneer de katholieken de verkiezingen winnen in 1872 wordt de gemeentelijke begraafplaats gesloten en het oude kerkhof in ere hersteld. In 1882 gebeurt juist het omgekeerde wanneer de liberalen de overwinning binnenhalen. Onnodig te zeggen dat rond elk van deze veranderingen bitter gestreden wordt. Er eindigt zelfs nog een tweede geestelijke achter de tralies: in 1876 wordt de pastoor aangeklaagd voor dezelfde overtreding als de destijds gevluchte kapelaan. In 1878 moet hij drieŽnvijftig dagen de gevangenis in.

penning

Uiteindelijk wordt de gemeentebegraafplaats officieel en voor altijd gesloten in 1886, omwille van hygiŽnische redenen en een ongeschikte ondergrond (opnieuw onder invloed van een katholiek bestuur). De plek heeft de bisschoppelijke zegen nooit ontvangen. Het oud kerkhof wordt tijdelijk opnieuw geopend, maar er moet wel een nieuwe begraafplaats gebouwd worden aan de rand van het dorp, iets wat opnieuw in eindeloos gedraal zal stranden. In hetzelfde jaar, 35 jaar na datum, wordt er officieel begonnen met de renovatie van de kerk.

De kerkhofkwestie van Sint-Denijs zal eind 19e eeuw opgaan in een nog veel fellere strijd, die rond het onderwijs. Het verhaal toont aan hoe verhit de gemoederen kunnen raken wanneer een politieke strijd wordt uitgevochten over de, levende en dode, hoofden van de bevolking. Ook illustreert het hoe een schijnbaar "doods" thema als een kerkhof, een zeer levendige invulling kan krijgen en daadwerkelijk hťťft gekregen in veel steden en dorpen in het BelgiŽ van de 19e eeuw. Voor andere verhalen, gebruiken en rituelen rond de dood, zien wij u graag terug in het Gentse Caermersklooster, vanaf 24 april 2015.

top