Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

In deze nieuwsbrief aandacht voor De liberale canon, het nieuwste boek van prof. dr. Dirk Verhofstadt én voor De Verlichting belicht, het laatste boek en filosofisch testament van minister van Staat Karel Poma. Familiekunde Vlaanderen viert dit jaar zijn vijftigste verjaardag. Heeft uw vereniging ook zelf een jubileum te vieren, dan kan u vanaf nu de praktische gids Hoera, een jubileum?! ook digitaal raadplegen. Verder kijken we naar een recente schenking, een aantal kaders met foto's van het liberaal leven te Lokeren, en staan we in de Blauwe Doos stil bij de actualiteit. Naar aanleiding van de aanslagen op Charlie Hebdo in Parijs, bespreken we het satirische blad L'Assiette au Beurre uit begin twintigste eeuw, inspiratiebron voor heel wat hedendaagse cartoonisten.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

De liberale canon

Op donderdag 22 januari 2015 werd het nieuwste boek van prof. dr. Dirk Verhofstadt De liberale canon - grondslagen van het liberalisme onder massale belangstelling voorgesteld in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief.

Dirk Verhofstadt aan het woord

Een canon is een verzameling van belangrijke of waardevolle literaire werken die als referentie kunnen dienen voor de studie van een bepaald onderwerp, in dit geval de geschiedenis van het liberalisme. Dirk Verhofstadt bespreekt zestig boeken van denkers die met hun ideeŽn gestalte gaven aan het liberale gedachtengoed. Tal van filosofen, schrijvers en politici verdedigden in de loop der eeuwen humane waarden met betrekking tot vrijheid, rechtvaardigheid en vooruitgang, en keerden zich tegen extremisme, dogmatisme en totalitarisme. Ze kwamen op voor gelijkberechtiging en verdraagzaamheid, de vrijheid van meningsuiting, de gelijkwaardigheid en het zelfbeschikkingsrecht van elke mens, en streefden naar een scheiding van Kerk en Staat. Op die wijze gaven zij allen mee vorm aan de eerste ideologische strekking in de geschiedenis: het liberalisme.

publiek in de blauwe zaal

De volgens Dirk Verhofstadt zestig "belangrijkste" liberale denkers zijn nu verenigd in De liberale canon: van Epicurus en Lucretius over de Montaigne en Montesquieu, van Adam Smith en Alexis de Tocqueville over Milton Friedman en Maria Vargas Llosa tot hedendaagse liberale denkers als Paul Cliteur. Ook enkele belangrijke liberale vrouwen passeren de revue. Olympe de Gouges kwam in de nadagen van de Franse Revolutie op de guillotine terecht omwille van haar strijd voor vrouwenrechten. Simone Veil hield in 1974 een vurig pleidooi voor de legalisering van abortus in Frankrijk. Haar visie sterkte en inspireerde de Vlaamse politica Lucienne Herman-Michielsens om in BelgiŽ dezelfde strijd te voeren. In het lijstje ook één landgenoot, Gustave de Molinari met zijn boek De Avonden in de Rue Saint-Lazare, dat vorig jaar door het Liberaal Archief werd heruitgegeven, en waarin hij onder meer zijn ideeŽn voor een staatloze samenleving poneert.

Het boek werd ingeleid door Gwendolyn Rutten, voorzitter van Open VLD, die wees op de actualiteit. De aanslagen op de kantoren van Charlie Hebdo te Parijs en de verijdelde terreuraanslagen in eigen land bewijzen dat we moeten blijven strijden voor onze democratisch verworven vrijheden, en dat het boek bijzonder actueel is. Dirk Verhofstadt stelde zijn boek voor door middel van een powerpoint-presentatie. Daarna volgde de nieuwjaarsreceptie van het Liberaal Archief. Alle aanwezigen kregen De liberale canon als nieuwjaarsgeschenk.

De liberale canon - grondslagen van het liberalisme is te verkrijgen in het Liberaal Archief en in de boekhandel.

Klik hier voor een recensie van De liberale canon door prof. em. dr. Guy Schrans
Klik hier voor de toespraak van Gwendolyn Rutten

top

De Verlichting belicht - het filosofisch testament van Karel Poma

Aansluitend op De liberale canon van prof. dr. Dirk Verhofstadt, staan we nog even stil bij het boek De Verlichting belicht van minister van Staat Karel baron Poma, dat we in september vorig jaar onder grote belangstelling voorstelden op 't Schoon Verdiep te Antwerpen, en waarin verlichtingsfilosofen als Diderot, de Montesquieu en Voltaire uiteraard uitgebreider aan bod komen dan in het boek van Dirk Verhofstadt. In zijn laudatio stelde Jan Kerremans, voorzitter van het Liberaal Archief, toen dat het Liberaal Archief altijd klaar zou staan om een nieuw boek van Karel Poma te publiceren. Maar Karel Poma overleed plots op 27 december 2014.

Hij was de eerste staatssecretaris voor Milieu (in de regering Tindemans I) en de eerste vrijzinnige minister van Cultuur (in de Vlaamse Executieve Geens I). Maar hij was vooral ook een van de laatste liberale politici en denkers die nog aan den lijve heeft ondervonden wat het betekent om te leven in onvrijheid en dictatuur. Zijn persoonlijk verhaal over de Tweede Wereldoorlog schreef hij neer in Student in het verzet, door het Liberaal Archief uitgegeven in 2010. Tien jaar eerder publiceerde het Liberaal Archief ook al het huldeboek Van natuur tot cultuur. Beide boeken zijn nog steeds te verkrijgen in het Liberaal Archief.

karel poma en zijn boek de verlichting belicht

Karel Poma was zijn hele leven door de Verlichting gefascineerd en zijn laatste boek De Verlichting belicht ademt dan ook zijn fascinatie en enthousiasme voor deze periode uit. Hij wil hierin vooral aantonen dat de Verlichting aan de basis ligt van onze parlementaire democratie en onze grondwettelijke vrijheden, en ontdekt bovendien dezelfde waarden in het liberalisme en in de vrijzinnigheid. Zelf heeft hij - als vrijdenker in hart en nieren - steeds gepoogd om volgens de principes van de Verlichting te leven. De verlichting belicht is dan ook zijn politiek en filosofisch testament geworden, waarin hij de jongeren oproept om de verlichtingsidealen waarvoor hij altijd gestreden heeft verder uit te dragen. Het boek is bovendien in een heldere en vulgariserende stijl geschreven, voor iedereen die meer wil weten over deze periode. Het boek is te koop in het Liberaal Archief.

En voor wie zich nog meer wil verdiepen in de Verlichting, schenkt het Liberaal Archief ook vijf exemplaren weg van de driedelige publicatie De Verlichting in Europa - Aspecten van de 18de eeuw van prof. dr. Pieter De Meyere (UGent). Deze uitgave van de Vereniging Vlaamse Leerkrachten biedt een boeiend historisch overzicht van alle aspecten van de Verlichting in de diverse Europese staten en vorstendommen. Enkel voor snelle doorklikkers.

Klik hier om het boek De Verlichting belicht van Karel Poma te bestellen.
Klik hier om het boek Student in het verzet van Karel Poma of het huldeboek Van natuur tot cultuur te bestellen.
Klik hier voor een gratis exemplaar van de driedelige publicatie De Verlichting in Europa - Aspecten van de 18de eeuw van Pieter De Meyere.

top

Archiefverwerving: het liberaal leven te Lokeren

Een mooie aanvulling op het reeds rijke archief over het liberale leven te Lokeren, zijn een veertigtal kaders met foto's en twee schilderijen die tot voor kort de vergaderzaal van het Liberaal Huis in Lokeren sierden. Het Liberaal Huis te Lokeren zal binnenkort worden afgebroken en voor de kaders werd een nieuwe bestemming gezocht.

Adolphe van Landeghem

Pronkstukken zijn een 5-tal huldekaders van de Koninklijke Liberale Harmonie Sint-Cecilia aan haar verdienstelijke leden en voorzitter(s). Daarnaast ontbreken vanzelfsprekend de lokale liberale prominenten uit de negentiende en eerste helft van de twintigste eeuw niet, zoals volksvertegenwoordiger dr. Jan Persoons, en oud-burgemeesters Adolphe Van Landeghem (in 1872 stichter en eerste voorzitter van de plaatselijke liberale associatie), Karel Beuckel en dr. Albert Lamborelle.

Het liberale leven in Lokeren telde eind negentiende eeuw meer dan zestig verenigingen. Een aantal kaders herinneren aan dat rijke verenigingsleven met groepsfoto's van de Liberale Jonge Wacht Lokeren, de Koninklijke Rhetorica Maatschappij Vreugd in Deugd, de Turnkring voor Geest en Lichaam en de PVV-Vrouwenbond.

De kaders en schilderijen werden intussen door een medewerker van het Liberaal Archief allemaal gereinigd, gefotografeerd en geÔnventariseerd. Samen met het archief dat reeds eerder geschonken werd door de heren Lucien en Rudi Henderickx, vormen zij een mooie illustratie van hoe het liberalisme vorm kreeg in een kleine Oost-Vlaamse provinciestad.

Klik hier voor de inventaris van het liberale leven te Lokeren.

top

Benieuwd naar je familiegeschiedenis?

Familiekunde Vlaanderen viert in 2015 haar vijftigjarig bestaan en organiseert op 15 maart een Dag van de Familiegeschiedenis in het Antwerpse Felixarchief. Meer info hierover vind je op www.familiekunde-vlaanderen.be. Familiekunde Gent viert dit jubileum met de tentoonstelling Schud eens aan je stamboom in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief.

logo familiekunde

Familiekunde Vlaanderen vzw is een door de Vlaamse Overheid erkende cultureel-erfgoedorganisatie die actief is op het vlak van familiegeschiedenis en familiaal erfgoed. Ben je benieuwd naar je familiegeschiedenis of naar de herkomst van je familienaam? Heb je verwanten in Noord-Amerika, of wil je leren hoe je oude familiefoto's moet dateren, dan kan Familiekunde Vlaanderen je hierbij helpen.

De tentoonstelling Schud eens aan je stamboom zal een beeld geven van de dagelijkse werking van Familiekunde Gent en bezoekers die zelf aan familieonderzoek willen doen op weg helpen. Ze zal lopen van dinsdag 10 maart 2015 tot en met maandag 13 april 2015, en zal elke werkdag te bezoeken zijn van 9 tot 17 uur in het Liberaal Archief.

top

Hoera, een jubileum?! nu ook digitaal

hoera een jubileum?

In 2014 ontwikkelden de vier Vlaamse privaatrechtelijke archieven (Liberaal Archief, KADOC, Amsab-ISG en ADVN) samen het boekje Hoera, een jubileum?!. Deze gids voor verenigingen die hun jubileum willen vieren werd uitgegeven door de provincies Vlaams-Brabant en Limburg en staat boordevol praktische tips. Hoe begin je aan een jubileumviering? Waar zit het archief van je vereniging? Waar of bij wie vind je foto's? Wat ga je precies organiseren en hoe ga je het inkleden? De vier archieven koppelden hun kennis over archiefzorg, historische dataverzameling, onderzoeksmethoden en publieksontsluiting aan hun eigen ervaringen met lokale verenigingen. Want eens je weet wat je precies gaat doen, ontstaan weer nieuwe vragen. Hoe maak je een boeiend en coherent verhaal dat zowel door eigen leden als door buitenstaanders gesmaakt kan worden? Hoe ga je de veelheid aan informatie ordenen en verwerken? Hoe zorg je ervoor dat je archief optimaal bewaard wordt?

Onlangs werd het boekje ook online geplaatst. U kan Hoera, een jubileum vanaf nu dus ook digitaal consulteren. Klik hier om Hoera, een jubileum?! digitaal te raadplegen.

top

L'Assiette au Beurre

Op 7 januari 2015 werd Frankrijk opgeschrikt door een terroristische aanslag op de kantoren van het tijdschrift Charlie Hebdo. Wereldwijd kwam een golf van medeleven op gang voor de slachtoffers van het moslimextremisme. Het thema vrije meningsuiting staat sindsdien hoog op de politieke en maatschappelijke agenda.

In een interview met De Volkskrant in 2013 plaatste hoofdredacteur Stéphane Charbonnier - één van de slachtoffers van de moorden in januari - zijn tijdschrift Charlie Hebdo in de traditie van het satirisch blad L'Assiette au Beurre. Dit weekblad verscheen van 1901 tot 1912 in Parijs, en werd van 1921 tot 1936 op minder regelmatige basis uitgegeven. Het Liberaal Archief bezit een groot aantal nummers van dit blad.

De wet van 29 juli 1881 over persvrijheid had in Frankrijk een basis gelegd voor vrijheid van meningsuiting. Deze vrijheid werd aangegrepen door de tekenaars van L'Assiette au Beurre om door middel van spotprenten en karikaturen de vinger aan de pols te leggen van het Frankrijk van de belle époque. Het blad was anarchistisch en eerder links georiŽnteerd, maar liet zich niet in een politieke hoek drukken. Tal van Franse en internationale kunstenaars werkten aan het blad mee, zoals Juan Gris, FranÁois Kupka en Félix Vallotton. Zij dreven de spot met alle mogelijke autoriteiten, dogma's en idealen: de politieke leiders van de Derde Republiek, het imperialisme, het militarisme, de vrijmetselarij en niet in het minst ook Kerk en religie.

spotprent paus

Vooral de uitspattingen van de katholieke clerus waren een bron van frustratie en inspiratie: hun niet te stillen honger naar geld en macht, hun exuberante levensstijl, schending van het celibaat, volksmennerij en zelfs pedofilie werden frequent op de korrel genomen. Volgens Stéphane Charbonnier was L'Assiette au Beurre nog een stuk extremer dan Charlie Hebdo, vooral omdat godsdienst toen nog veel meer onderdrukkend was, en dus heftiger moest bestreden worden. De cover van een numéro antichrétien uit december 1906 laat alvast weinig aan de verbeelding over.

Het blad had steeds een sterke internationale inslag. Zo werden speciale uitgaven gewijd aan de Britse concentratiekampen in de Transvaal in 1901, en de onderdrukking van de ArmeniŽrs door de Ottomaanse sultan Abdul Hamid II in 1902 en 1903. Een themanummer dat op 7 mei 1904 verscheen, geeft een overzicht van de wereldgodsdiensten. De profeet Mohammed wordt afgebeeld met een Ottomaans schild en bebloed zwaard op een berg afgehakte hoofden, boven wachten Allah en het paradijs. Het beeld dat van de andere wereldgodsdiensten werd opgehangen, was trouwens evenmin rooskleurig.

Niet toevallig kreeg L'Assiette au Beurre een eerste klap in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog, en verdween het helemaal in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Door het oorlogsklimaat kon niet langer de spot gedreven worden met de natiestaat en de conservatieve waarden. Het anarchistische blad kon het hoofd niet boven water houden. Pas in de jaren 1960 verscheen met Hara-Kiri, dat vanaf 1970 verder ging als Charlie Hebdo, een waardige opvolger op het toneel.

top