Lees ook de nieuwsflash en bekijk de voorbije nummers van de nieuwsbrief.

Voorwoord

Twee eigen tentoonstellingen en acht nieuwe boeken, daarover willen we het in deze nieuwsbrief hebben. In de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief is tot aan de zomervakantie de tentoonstelling De liberalen in het verzet te zien. Naar aanleiding van onze tentoonstelling R.I.P. - 200 jaar begrafeniscultuur in Vlaanderen, die nog tot 14 juni te zien is in het Gentse Caermersklooster, staan we in de Blauwe Doos even stil bij de eeuwenoude vrees van sommigen om levend begraven te worden. In het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (MuHKA) loopt van 29 mei tot 27 september De welvaartsstaat, een tentoonstelling waaraan het Liberaal Archief heeft meegewerkt. En we gaan de zomer in met een boek over het vakantieland bij uitstek: Spanje. Op dinsdag 23 juni 2015 heeft in het Liberaal Archief de voorstelling plaats van Het Spaanse silhouet van Robert Gillon over de grote voorliefde van gewezen Senaatsvoorzitter Robert Gillon voor de Spaanse cultuur.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Veel belangstelling voor tentoonstelling R.I.P.

De tentoonstelling R.I.P. - 200 jaar begrafeniscultuur in Vlaanderen, die nog tot en met 14 juni 2015 te zien is in het Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster, kan rekenen op veel belangstelling van zowel publiek als pers. Enkele citaten uit het gastenboek spreken voor zich:

"Om stil van te worden en tegelijk toch van te genieten. Prachtig."

"Sereen, interessant, mooi en ontroerend."

"Deze tentoonstelling zou permanent te zien moeten zijn omwille van de educatieve waarde."

De tentoonstelling werd samengesteld door het Liberaal Archief in het kader van het Museum voor de Vlaamse Sociale Strijd van de provincie Oost-Vlaanderen, in samenwerking met het Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster. Jozef Dauwe, gedeputeerde voor Cultuur van de provincie Oost-Vlaanderen, was vol lof over het onderwerp en de manier waarop het Liberaal Archief het thema heeft uitgewerkt, met aandacht voor de verdwenen rituelen rond sterven en begraven, maar ook voor hedendaagse vormen van afscheid nemen.

Jozef Dauwe spreekt een groep mensen toe

"Funerair erfgoed is enerzijds zeer kwetsbaar, maar heeft anderzijds ook een grote historische, volkskundige, architecturale, kunsthistorische of socioculturele waarde voor de gemeenschap waarbinnen het is ontstaan", aldus de gedeputeerde in zijn toespraak.

De tentoonstelling belicht zowel twistpunten uit het verleden zoals de kerkhofkwestie (waarbij het erop aankwam dat ongelovigen niet in gewijde grond mochten of wilden begraven worden), als recente evoluties zoals de maatschappelijke aanvaarding van crematie.

kaft van boek RIP

Ondanks de ernst van het onderwerp is er in deze tentoonstelling ook plaats voor humor met een reeks cartoons van het Europees Cartoon Centrum, voor hedendaagse kunstwerken met de dood als thema, en voor een aantal randaspecten zoals de eeuwenoude vrees om levend begraven te worden, waarover meer in De Blauwe Doos.

Naar aanleiding van de tentoonstelling werd door het Liberaal Archief en Academia Press ook een boek uitgegeven, onder redactie van prof. dr. Tamara Ingels. R.I.P. - Aspecten van 200 jaar begrafeniscultuur in Vlaanderen bevat bijdragen van Kris Coenegrachts, Christoph De Spiegeleer, Tamara Ingels, Marc Jacobs, Sharon Schepens, Jeffrey Tyssens en Patrick Van den Nieuwenhof. Het boek is te koop in het Liberaal Archief.

De tentoonstelling is nog te bezoeken tot en met 14 juni 2015 in het Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster, Vrouwebroersstaat 6, dagelijks van 10 tot 17 uur, behalve op maandag. De toegang is gratis.

Klik hier voor meer informatie over het boek R.I.P. - Aspecten van 200 jaar begrafeniscultuur in Vlaanderen, en om het te bestellen.

top

Tentoonstelling De liberalen in het verzet

Nog tot aan de zomervakantie loopt in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief de tentoonstelling Zeg in BelgiŽ dat ik tot het laatst mijn land gediend heb - De liberalen in het verzet en in de Duitse kampen.

In een brief uit het archief van gewezen verzetsman Albert Maertens, vraagt de Gentse journalist van Vooruit Georges Hamers aan Maertens om uitleg over zijn verzetsactiviteiten. Hamers moet een stuk schrijven over de clandestiene pers tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar de nodige informatie ontbreekt hem. Of Maertens zich nog het prille begin herinnert? Waarom hij in het verzet is gestapt? Hoe zijn relatie was met de betreurde Henri Story? Aan welke sluikbladen hij zoal heeft meegewerkt?

Deze brief dateert van 1945, is intussen dus 70 jaar oud, maar illustreert treffend het gebrek aan gegevens over de liberalen in het verzet, toen reeds, maar ook vandaag nog, want die lacune is de voorbije decennia niet echt opgevuld.

identiteitskaart van Omer Vanaudenhove

Met deze tentoonstelling, die volledig is samengesteld met stukken uit de eigen collectie, wil het Liberaal Archief de herinnering levend houden aan de liberalen die destijds gestreden hebben voor onze vrijheid en democratie, en dit vaak met hun leven hebben betaald. Eťn van hen was minister Arthur Vanderpoorten, die wegens verzetsactiviteiten naar Duitsland gedeporteerd werd en enkele weken voor de bevrijding overleed in Bergen-Belsen. Van hem toont het Liberaal Archief onder meer zijn oorlogscorrespondentie met premier Hubert Pierlot.

Eťn van de meest pakkende stukken uit de tentoonstelling is de gevangenisjas van Omer Vanaudenhove uit het concentratiekamp Sachsenhausen. Fel verzwakt en vermagerd overleefde hij de Duitse kampen. Hij keerde terug naar Vlaanderen, werd burgemeester van Diest, minister van Openbare Werken en stichtte in 1961 de PVV-PLP.

Ook de oorlogsbrieven van Henri Story worden op het Liberaal Archief bewaard. Vaak zijn ze in codetaal opgesteld. De Gentse liberale voorman Henri Story gaf bij het uitbreken van de oorlog zijn ontslag als schepen en stapte in het verzet. Na zijn arrestatie werd hij naar Duitsland gedeporteerd. Hij overleed in het gruwelkamp Gross-Rosen. Na de oorlog werd zijn weduwe vereerd met een persoonlijk bezoek van veldmaarschalk Montgomery om hulde te brengen aan de verzetsverdiensten van haar overleden echtgenoot.

Sommige liberale verzetsmannen, zoals Albert Maertens en Karel Poma, slaagden erin om uit de handen van de Duitsers te blijven. In het archief van Albert Maertens zitten veel oorlogsbrieven ťn naoorlogse brieven die zijn verzetsactiviteiten bevestigen. Van Karel Poma, van wie het Liberaal Archief Student in het verzet uitgaf, wordt naoorlogse correspondentie getoond waarin hij verklaart wie wél en wie niet tot het verzet behoorde. Deze correspondentie is bewaard en ontsloten op het Liberaal Archief.

Klik hier voor de inventaris van de brieven van Karel Poma.

Klik hier om een exemplaar te bestellen van Student in het verzet, de oorlogsherinneringen van Karel Poma.

Bijzonder aangrijpend zijn ten slotte ook de tekeningen die Jacques Ochs in het concentratiekamp Breendonk maakte. Ze werden na de oorlog gepubliceerd. Jacques Ochs maakte vooral naam als illustrator van Pourquoi Pas?

De tentoonstelling over de liberalen in het verzet is nog te bezoeken tot en met vrijdag 17 juli 2015, van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 12 en van 13 tot 17 uur.

top

Tentoonstelling De Welvaartsstaat

Het Liberaal Archief werkte mee aan de tentoonstelling De Welvaartsstaat in het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (MuHKA), samen met de collega-archieven Amsab-ISG, KADOC en ADVN. Van eind mei tot eind september geven acht hedendaagse kunstenaars er hun visie op het begrip "welvaartsstaat". De vier archieven tonen - tussen de moderne kunstwerken - een staalkaart uit hun collectie foto's en affiches die het ontstaan van de Belgische welvaartsstaat, van 1945 tot vandaag, illustreert.

affiches

Een welvaartsstaat is volgens Van Dale een maatschappijmodel waarbij de staat zich verantwoordelijk stelt voor de welvaart en het welzijn van zijn burgers. De staat voorziet in een aantal basisbehoeften zoals huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg. Pas wanneer aan deze basisbehoeften voldaan is, creŽert men een samenleving waarin iedereen ten volle individuele ontplooiingskansen krijgt.

Voor de liberalen zijn individuele ontplooiingskansen altijd van primordiaal belang geweest, vandaar hun constante inzet voor het (officiŽle) onderwijs en voor gelijke kansen voor iedereen. Ook in ethische kwesties hebben de liberalen een voortrekkersrol gespeeld, zoals in de strijd voor het recht op abortus, het recht op euthanasie en gelijke rechten voor homoseksuelen. Twee affiches die daarom zeker niet mochten ontbreken in de tentoonstelling, zijn de verkiezingsaffiche van de Liberale Partij uit 1958 met als titel Kosteloos onderwijs in alle graden, en de affiche van de VLD uit 2003 met hierop een homokoppel en de titel In dit land kun je weer jezelf zijn.

affiches

In de tentoonstelling zijn naast affiches en foto's ook enkele filmpjes te zien die een tijdsbeeld geven van onze Belgische samenleving in de jaren 1950 en 1960, toen onze welvaartsstaat in volle ontwikkeling was. Van het Liberaal Archief wordt de film Een gelukkig land 1954-1958 getoond. Het is een propagandafilm van de Liberale Partij naar aanleiding van de parlementsverkiezingen van 1958, toen de liberalen vier jaar regeringsdeelname achter de rug hadden (in de paarse regering Van Acker IV). Het beleid van de liberale ministers Henri Liebaert (Financiën), Omer Vanaudenhove (Openbare Werken) en René Lefèbvre (Landbouw) komt in de film uitvoerig aan bod.

De tentoonstelling De Welvaartsstaat loopt van 29 mei tot en met 27 september 2015 in het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen, Leuvenstraat 32 te 2000 Antwerpen, en is alle dagen (behalve op maandag) geopend.

Klik hier om de film Een gelukkig land 1954-1958 op de website van het Liberaal Archief te bekijken.

top

Drukke najaarsproductie

We gaan de zomer in met een boek over het vakantieland bij uitstek: Spanje. Op dinsdag 23 juni 2015 om 18 uur heeft in het Liberaal Archief de voorstelling plaats van Het Spaanse silhouet van Robert Gillon over de grote voorliefde van gewezen Senaatsvoorzitter Robert Gillon voor de Spaanse cultuur. We geven u ook alvast een overzicht van onze drukke najaarsproductie: acht boeken die door het Liberaal Archief worden uitgegeven of waaraan het Liberaal Archief meewerkt.

kaft van Journal d'une bourgeoise 1914-1918

- Over de Eerste Wereldoorlog zijn twee bronnenpublicaties op komst, die door DaniŽl Vanacker werden geannoteerd en van een uitvoerige inleiding voorzien: Journal d'une bourgeoise 1914-1918 is het oorlogsdagboek van de Brusselse Marguerite Giron (i.s.m. Editions de l'ULB) en Un volontaire ŗ l'armťe: lettres d'Emile Varlez 1917-1919 vertelt het verhaal van de zoon van Louis Varlez die als vrijwilliger naar het front trok.

- Nog over de Eerste Wereldoorlog plant het Liberaal Archief in samenwerking met het Museum Abraham Hans de heruitgave van Abraham Hans' roman Het maagdeken van Mesen. Roman uit de oorlog, een boek dat hij onmiddellijk na de oorlog (1919) schreef.

- Ook van prof. em. dr. Guy Schrans is een nieuw boek op komst: Tussen burgerpak en blauwe kiel vertelt de geschiedenis van het sociaal-liberalisme te Gent tussen 1789 en 1920.

- Schilder Jan Cox schreef diverse bijdragen voor het literaire tijdschrift De Vlaamse Gids. Ze worden gebundeld in Schrijven is verbinden - ontmoeting met Jan Cox in de Vlaamse Gids (Galerij De Zwarte Panter/Stichting Kunstboek) en uitvoerig gesitueerd door prof. em. dr. Claire Van Damme (UGent).

kaft van Arm Vlaanderen

- Paul de Pessemier 's Gravendries brengt met Van 'Arm Vlaanderen' tot 'Hard Labeur' de vergeten liberale schrijver Reimond Stijns weer in de belangstelling (uitgeverij C. de Vries-Brouwers). Samen met de uitgave van deze biografie, plant het Liberaal Archief in het najaar ook een tentoonstelling over Reimond Stijns.

- Het Liberaal Archief werkt ook samen met het Stadsarchief Lokeren voor de uitgave van 't Is niet nodig bescheiden te blijven, een huldeboek voor eresenator en ereburgemeester van Lokeren Georges Anthuenis, met bijdragen van onder anderen minister van Staat Herman De Croo en oud-burgemeester en historicus Hilaire Liebaut.

- En ten slotte plant het Liberaal Archief ook de publicatie van de referaten van onze herdenkingsdag Zeg in BelgiŽ dat ik mijn land tot het laatst gediend heb - De liberalen in het verzet en in de Duitse kampen, die op 7 mei jongstleden plaats vond.

top

De Blauwe Doos: levend begraven worden, een eeuwenoude vrees

In de tentoonstelling R.I.P. - 200 jaar begrafeniscultuur in Vlaanderen, die nog tot en met 14 juni 2015 in het Gentse Caermersklooster loopt, wordt ook aandacht geschonken aan een bizar randaspect van de begrafeniscultuur: de eeuwenoude vrees om levend begraven te worden.

ontwerpen van veiligheidskisten tegen schijndood

Al sinds de 17de eeuw was men in een aantal westerse landen gefascineerd door de schijndood. Medici, maar ook allerlei kwakzalvers, publiceerden traktaten vol met methoden om de dood vast te stellen of de schijndood te detecteren. Er heerste een vaak irrationele angst voor een "vroegtijdige begrafenis".

Bij schijndood, in het latijn mors putativa genoemd, lijkt het alsof de persoon in kwestie overleden is. Het is een staat van bewusteloosheid waarbij er onvoldoende en onwaarneembare ademhaling en bloedsomloop is. Het lichaam gaat ook een blauwe kleur vertonen. Daardoor lijkt het alsof de dood is ingetreden.

De angst voor schijndood werd nog groter telkens er epidemieën uitbraken, zoals in de 19de eeuw, toen onze contreien geteisterd werden door cholera. Uit vrees voor besmetting werden de lichamen dan zo snel mogelijk begraven, waarbij de vrees ontstond om tť snel begraven te worden. Ook in de 19de-eeuwse literatuur en pers waren de voortijdige begrafenis en de schijndood dankbare onderwerpen, met als bekendste voorbeeld het klassieke horrorverhaal The premature burial van Edgar Allan Poe (1809-1849).

affiche van film Premature Burial

Om het levend begraven te voorkomen, gingen sommigen heel ver in het nemen van allerlei voorzorgsmaatregelen. De ene beperkte zich tot een eenvoudig verzoek in het testament om de begrafenis uit te stellen tot ten minste drie dagen na het overlijden. Hiervoor werden op sommige begraafplaatsen zelfs speciale schijndodenhuisjes opgericht.

Anderen lieten nog een jaar lang de krant aan het graf bezorgen om zeker te zijn dat hun noodkreten vanuit het graf gehoord zouden worden. Vaak werden ook speciale veiligheidskisten ontworpen, waarin de ontwaakte schijndode te allen tijde lucht zou kunnen krijgen en een noodsignaal zou kunnen geven via een vlag of een belletje. Deze constructies lijken vandaag lachwekkend, maar ze kregen destijds aandacht.

Vandaag is levend begraven worden nog steeds een dankbaar onderwerp in menige horrorfilm, en van de recente literatuur onthouden we vooral Het gouden ei van Tim Krabbé. Of je vandaag ook nog écht levend begraven kunt worden? Die mogelijkheid lijkt volgens dokters en uitvaartondernemers zo goed als uitgesloten sinds de uitvinding van de stethoscoop, waardoor in het menselijk lichaam het minste geluid kan waargenomen worden.

top


© 2015 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be


Your Title Here