Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

We kunnen u alweer twee nieuwe publicaties voorstellen: Albert Maertens 1915-2015 is een bundeling van de toespraken van de herdenkingsnamiddag op 3 oktober 2015. In De vier vrijheden van F.D. Roosevelt analyseert prof. dr. Dirk Verhofstadt de beroemde Four Freedoms Speech van president Roosevelt. In de Blauwe Doos hebben we vanzelfsprekend aandacht voor de Gentse Floraliën die dit jaar ook te gast zijn in het Liberaal Archief met de historische tentoonstelling Gent, vier eeuwen in bloei. En we staan even stil bij een journalistiek experiment van veertig jaar geleden: De Krant wilde in het verzuilde Vlaamse perslandschap een neutrale stem laten horen.


Boek Albert Maertens 1915-2015

Albert Maertens was een van de belangrijkste vormgevers van het Vlaamse liberalisme in de tweede helft van de twintigste eeuw. Het boek Albert Maertens 1915-2015 bevat de referaten van de herdenkingsnamiddag die het Liberaal Archief op 3 oktober 2015 organiseerde naar aanleiding van zijn overlijden, en werd aangevuld met het biografisch portret In verwondering en bewondering - Het rijke liberale leven van Albert Maertens door prof. em. dr. Walter Prevenier. Ook het dankwoord dat Albert Maertens in 1987 uitsprak als eerste laureaat van de prijs Herman Vanderpoorten, werd in de publicatie opgenomen.

albert maertens aan het woord

Minister van Staat Herman De Croo getuigt over zijn eerste ontmoeting met Albert Maertens, directeur-generaal van de Uitgeverij Hoste, in de kantoren van Het Laatste Nieuws op de Emile Jacqmainlaan. Hij schetst de politieke betekenis van de man die - steeds op de achtergrond - de steun en toeverlaat was van veel liberale politici.

Guy Vanhengel, Brussels minister van Financiën en Begroting, schrijft over de nooit aflatende morele en materiële steun van Albert Maertens voor het Vlaamse cultuurleven te Brussel, en in het bijzonder voor de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) die Maertens zeer na aan het hart lag.

Prof. em. dr. Walter Prevenier, voorzitter van de Raad Het Laatste Nieuws, belicht de betekenis van deze door Albert Maertens opgerichte vereniging die moet waken over de liberale lijn van de krant en een unicum is in het Vlaamse perslandschap.

Frieda Joris, gewezen journaliste bij Het Laatste Nieuws, portretteert Albert Maertens als krantenbaas.

Adriaan Raemdonck tenslotte, galerijhouder van De Zwarte Panter, heeft het over Albert Maertens als kunst- en cultuurliefhebber, en gaat dieper in op zijn relatie met de schilder Jan Cox, voor wie hij een vriend maar ook een mecenas was.

In al deze teksten komt het beeld naar voor van een leidersfiguur, moeilijk te doorgronden, bedachtzaam, veeleisend, en met duidelijke en rechtlijnige principes, maar ook van een man met een groot rechtvaardigheidsgevoel, sociaalvoelend, humanistisch, loyaal en een met fijn gevoel voor humor.

Er liggen nog twintig exemplaren klaar voor de eerste aanmelders.

Klik hier en maak kans op een gratis exemplaar.

top

Leeszaal Amsab-ISG verhuist tijdelijk naar Liberaal Archief

Lawaai en stof als gevolg van verbouwingswerken zijn zeer hinderlijk voor de rust en de werking van een archiefinstelling. Dat ondervonden we enkele jaren geleden zelf toen we renovatie- en schilderwerken aan ons gebouw lieten uitvoeren. Dit jaar is het de beurt aan onze collega's van Amsab-ISG (Archief en Museum van de Socialistische Arbeidersbeweging - Instituut voor Sociale Geschiedenis) om te renoveren. Hun gebouw in de Gentse Bagattenstraat krijgt een grondige opknapbeurt, en daarom sluit Amsab-ISG tijdelijk de deuren.

leeszaal liberaal archief

Toch blijft de collectie van Amsab-ISG raadpleegbaar. Hiervoor stelt het Liberaal Archief vanaf 2 mei 2016 zijn leeszaal ter beschikking. Het aanvragen van documenten uit de Amsab-collectie moet gebeuren via de online-catalogus op www.amsab.be. Een Amsab-medewerker brengt de gevraagde stukken dan naar het Liberaal Archief waar ze kunnen ingekeken worden. Met deze collegiale oplossing willen we Amsab-ISG helpen om deze verbouwingsperiode zo vlot mogelijk door te komen.

Vanzelfsprekend blijft de leeszaal ook gewoon toegankelijk voor bezoekers van het Liberaal Archief. Indien u een archief uit onze collectie wil inkijken, volstaat het een mailtje te sturen naar info@liberaalarchief.be of deze vraag te stellen aan de wetenschappelijke medewerker in de leeszaal.

De leeszaal van het Liberaal Archief is elke werkdag geopend van 9 tot 12 en van 13 tot 17 uur. Het gerenoveerde gebouw van Amsab-ISG zou vanaf de zomer van 2017 terug toegankelijk zijn.

top

De vier vrijheden van Franklin Delano Roosevelt

Op 6 januari 1941 hield de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt zijn jaarlijkse State of the Union. De toespraak zou de geschiedenis ingaan als de Four Freedoms Speech. Naar aanleiding van de 75ste verjaardag ervan, gaf het Liberaal Archief een boek uit met een kritische analyse van deze toespraak door prof. dr. Dirk Verhofstadt.

f d roosevelt

Franklin D. Roosevelt (1882-1945) was van 1933 tot aan zijn dood de 32ste president van de VS. Zijn toespraak uit 1941 was een kernachtige samenvatting van zijn liberaal-progressief gedachtegoed waarvan hij vier pijlers verdedigde: de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van geloof, de vrijwaring van gebrek en de vrijwaring van vrees. Hij benadrukte dat elk van deze vrijheden of rechten moesten gelden voor elke mens op aarde.

De eerste van de vier vrijheden was de vrijheid van meningsuiting. De VS beklemtonen deze vrijheid in het eerste amendement van hun Bill of Rights (1791), een verzameling van tien amendementen opgenomen in de Amerikaanse grondwet. Roosevelt wilde aantonen dat de VS een echte democratie zijn waarin de vrije meningsuiting centraal staat, en tevens een stichtend voorbeeld voor de rest van de wereld.

Ook de tweede vrijheid, de vrijheid van geloof, staat uitdrukkelijk vermeld in het eerste amendement van de Bill of Rights. Hierdoor vormden de VS reeds lang een vrijhaven voor al diegenen die omwille van hun geloof gediscrimineerd of onderdrukt werden. Door te pleiten voor geloofsvrijheid keerde Roosevelt zich radicaal tegen elke vorm van discriminatie en vervolging. Het was een niet mis te verstane verwijzing naar de Jodenvervolging die op dat moment in Europa volop aan de gang was.

de vier vrijheden

De derde vrijheid, de vrijwaring van gebrek, kan worden omschreven als het recht van elke mens op een menswaardige levensstandaard. Roosevelt vond dat de overheid moet instaan voor basisvoorzieningen als onderwijs en huisvesting, en een sociaal vangnet moet creëren voor wie het moeilijk heeft.

De vierde vrijheid tenslotte, is de vrijwaring van vrees. Een drastische reductie van de bewapening moest ervoor zorgen dat geen enkel land nog in staat zou zijn een ander land aan te vallen. Dit pacifistische standpunt was uiteraard opnieuw een duidelijke vingerwijzing naar de nazi's.

Heel de wereld luisterde mee en had de boodschap van F.D. Roosevelt begrepen. Zijn vier vrijheden waren een openlijke steunbetuiging aan de Geallieerden die vochten tegen Hitler. Maar evenzeer was de toespraak een onderhuidse kritiek aan het adres van die andere dictator, Jozef Stalin, toen nog een "bondgenoot" van Hitler wegens het niet-aanvalspact tussen Duitsland en de Sovjet-Unie.

In zijn analyse maakt prof. dr. Dirk Verhofstadt ook een duidelijke link naar vandaag. De recente terreur en het oprukkende extremisme bewijzen dat deze toespraak ook 75 jaar na datum nog brandend actueel is, en dat we moeten blijven waken over deze vier vrijheden als basis van ons democratisch bestel.

Ook van De vier vrijheden van Franklin Delano Roosevelt geven wij twintig exemplaren weg. Enkel voor de snelle doorklikkers.

Klik hier en maak kans op een gratis exemplaar.

top

De Krant, een hoofdstuk in de ontzuiling van de Vlaamse Pers

Het Liberaal Archief bewaart - op enkele nummers na - de volledige reeks van De Krant, een Vlaams dagblad dat maar een half jaar verscheen (van oktober 1975 tot maart 1976) maar in de jaren 1970 een unicum was. De Krant wilde een neutrale stem laten horen in het verzuilde Vlaamse perslandschap. Veertig jaar na datum houden we dit journalistieke experiment even onder de loep.

De Krant werd opgericht door de Limburgse ondernemer en duivel-doet-al Louis Croonen, met de inkomsten die voortvloeiden uit het succesvolle Koerier, een gratis advertentieblad met een oplage van meer dan een miljoen exemplaren. Beide bladen kregen (naast in Limburg) ook in Antwerpen en in de toenmalige provincie Brabant een regionale redactie.

de krant

Louis Croonen beloofde een nieuwe en onafhankelijke journalistieke stem te brengen, en trok hiervoor bekende namen aan zoals Johan Anthierens, Walter De Bock en hoofdredacteur Louis Verbeeck. In de politieke neutraliteit werd ongezien ver gegaan. Zo was er de wekelijkse rubriek Overigens zijn we de mening toegedaan waarin de vijf belangrijkste politieke partijen (BSP - CVP - KP - PVV en VU) elk evenveel ruimte kregen om hun visie te geven op de actualiteit. Ook de vormgeving was voor die tijd vrij gedurfd. Er werd gekozen voor het toen nog weinig gebruikte tabloidformaat.

De traditionele kranten volgden deze nieuwe concurrent met argusogen, zeker omdat de lancering werd voorafgegaan door een nooit geziene reclamecampagne. Maar al vanaf de eerste nummers werd duidelijk dat Louis Croonen zich had vergaloppeerd. Een gebrekkige voorbereiding, technische problemen en een te beperkt kapitaal zorgden ervoor dat De Krant nooit de verhoopte kwaliteit en populariteit kon behalen. Misschien was Vlaanderen ook nog niet klaar voor een ontzuilde en ongebonden krant? De lezers van de traditionele "gekleurde" kranten bleven hun dagblad trouw. De oplage van De Krant zakte van 50.000 naar minder dan 10.000 exemplaren, en op zaterdag 13 maart 1976 verscheen het 137ste en laatste nummer.

Neutrale weekbladen als Panorama, Humo en Knack kregen in de jaren 1970 wel voet aan de grond, maar het experiment om een politiek neutraal tegengewicht te creëren voor het liberale Het Laatste Nieuws, de socialistische en de talrijke katholieke kranten was mislukt. Toch lijkt De Krant veertig jaar na datum meer dan zomaar een curiosum. Het was een goed bedoelde poging om in het verzuilde Vlaamse perslandschap met een ongebonden dagblad op de markt te komen.

Wilt u De Krant in onze leeszaal komen inkijken? Stuur een mailtje naar info@liberaalarchief.be

top

De Blauwe Doos: Gent vier eeuwen in bloei

Van 22 april tot en met 1 mei 2016 pakt Gent opnieuw uit met de Internationale Floraliën, een fleurige vijfjaarlijkse tentoonstelling die de Belgische sierteelt op de kaart zet en al meer dan anderhalve eeuw wereldfaam geniet. Dit jaar is de formule helemaal nieuw, met exposities op diverse historische sites in de stad, waaronder de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief waar de historische tentoonstelling Gent, vier eeuwen in bloei te zien is, met een selectie uit de waardevolle bibliotheek van de Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde (KMLP), organisator van de Gentse Floraliën.

De KMLP is een bij uitstek burgerlijke vereniging van gepassioneerde floristen, met zowel beroepskwekers als amateurs. De centrale rol in het bestuur was doorheen de geschiedenis weggelegd voor tal van vooral liberale kopstukken, wat in een blauwe stad als Gent niet verwonderlijk mag heten. De link tussen het Gentse liberalisme en de Gentse Floraliën gaat terug tot de eerste decennia van de 19de eeuw.

In 1808 ontmoeten enkele bloemenliefhebbers en professionele hoveniers elkaar in de Jardin de Frascati, een herberg in het Gentse gehucht Ekkergem. De aanwezigen delen dezelfde passie en richten de Maatschappij voor Hofbouw- en Kruidtuinkunde op, een vereniging waarin de liefde voor de sierteelt hand in hand gaat met de promotie van de Gentse tuinbouw. In 1809 wordt voor het eerst tentoongesteld, in de Frascati. Het succes is overdonderend.

De Gentse liberale burgemeester Joseph Van Crombrugghe volgt in 1832 Charles Van Hulthem op als voorzitter. Hij gaat op zoek naar een permanente tentoonstellingsruimte, want tot dan werd er om de haverklap verhuisd. Een naamloze vennootschap, de Société d'Horticulture et de Botanique de Gand, brengt de nodige financiële middelen samen voor de bouw van het Casino aan de Coupure. Nog enkele verhuizen zullen volgen: in 1913 naar het speciaal voor de wereldtentoonstelling gebouwde feestpaleis in het Citadelpark (het huidige SMAK) en in 1990 naar Flanders Expo te Sint-Denijs-Westrem.

Andere belangrijke figuren in de organisatie van de Floraliën zijn de stichter van de Gentse Liberale Associatie en minister van Openbare Werken Hippolyte Rolin, de topmagistraat Alexis Callier en interbellumburgemeester Alfred Vanderstegen. Maar meest bekend is ongetwijfeld de familie de Kerchove de Denterghem, die gedurende anderhalve eeuw de ziel van de KMLP is. De liberale burgemeester Charles de Kerchove wordt eerst erevoorzitter (vanaf 1859) en treedt op als mecenas, om pas in 1875 daadwerkelijk het voorzitterschap op zich te nemen. Hij heeft het naar eigen zeggen te druk met zijn ambt als burgemeester én met de bouw van zijn winterserres op een boogscheut van het Casino. Verder werkt hij aan de transformatie van het domein van het kasteel van Beervelde tot een 25ha grote Engelse tuin. De Kerchove lanceert ook een eerste groenplan voor Gent, dat onder meer leidt tot de aanleg van het Citadelpark en de aanplanting van meer dan drieduizend bomen binnen de stadsgrenzen. Hij krijgt in 1898 aan de rand van 'zijn' Citadelpark een standbeeld waarvan de opsmuk duidelijk verwijst naar zijn grote liefde voor bloemen en planten.

Zijn zoon Oswald - een internationaal erkende autoriteit op het vlak van de studie van palmen en orchideeën - engageert zich ten volle voor de Floraliën (een term die trouwens door hem is gelanceerd). Hij wordt de meest iconische voorzitter uit de geschiedenis van de KMLP. De internationale uitstraling en het wetenschappelijk prestige van de Floraliën bereiken onder zijn bestuur een ongezien niveau. Zijn standbeeld prijkt sinds 1974 in de mooie Rozentuin van het Citadelpark en zal dit jaar dus deel uitmaken van een van de Floraliënsites. Het is een terechte hommage aan de man die de Floraliën groot maakte.

Na Oswald volgen nog André (1925-1945), Jacques (1959-1977) en André de Kerchove de Denterghem (1977-2011) die de fakkel doorgeeft aan huidig voorzitter Michel Vermaerke. Dit betekent niet dat de familie een punt heeft gezet achter haar botanische activiteiten, want op het familiedomein te Beervelde organiseert graaf Renaud de Kerchove nog steeds tweemaal per jaar de populaire tuindagen.

top


© 2016 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be