Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Print de nieuwsbrief print-versie (zonder afbeeldingen) Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein.

Voorwoord

Wanneer het jaareinde nadert, realiseer je je telkens opnieuw hoe snel de jaren voorbij vliegen. Het is dan weer tijd om een balans op te maken van wat het voorbije jaar gerealiseerd werd en uit te tekenen wat er volgend jaar op het werkprogramma staat. Intussen gaat de gewone werking van het archief zijn gang. Daarover brengt deze nieuwsbrief andermaal verslag uit.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

De eerste steen

Op de binnenplaats van het Liberaal Archief kwam oud-premier Guy Verhofstadt de eerste steen leggen van een nieuwbouw die twee belangrijke problemen zal oplossen: het ontbreken van een polyvalente zaal en het gebrek aan stapelruimte. Provinciegouverneur André Denys en andere prominenten woonden de plechtigheid bij.


Het Liberaal Archief huist in een oud schoolgebouw dat omstreeks 1860 in de buurt van het Gentse Sint-Pietersplein gerealiseerd werd door stadsarchitect Adolphe Pauli. Het is een van de zovele bewijzen van de aanzienlijke inspanningen die het liberale stadsbestuur deed om het onderwijs uit te bouwen. Het complex kreeg een U-vorm met een patio in het midden. De voorbije decennia zorgde het Liberaal Archief voor de renovatie van de drie oude, historisch waardevolle vleugels. De kers op de taart wordt een nieuwbouw die men op de binnenplaats kan optrekken.

De ondergrondse verdieping wordt ingericht als stapelruimte. Daar zal plaats zijn voor 2 km archiefdozen. Op de benedenverdieping komt een ruime polyvalente zaal, waar men zowel tentoonstellingen als spreekbeurten (voor 125 man) kan houden. Op de eerste verdieping is een vergaderzaal voor 35 man gepland. De nieuwbouw kan los van de oude vleugels gebruikt worden.

top

Flamands de cœur

De leidende kringen in Vlaanderen waren lang Franstalig. Daar kwam pas geleidelijk aan verandering in naarmate de taalwetgeving steeds meer het gebruik van het Nederlands voorschreef en Nederlandstaligen steeds meer belangrijke posities bezetten. De “Flamands de cœur”, zoals ze zichzelf graag noemden, geraakten in de verdrukking. Tot 1974 beschikten ze nog over eigen dagbladen. Toen verdwenen op één maand tijd hun drie vlaggenschepen: Le Matin en La Métropole in Antwerpen, La Flandre Libérale in Gent.

Aanvankelijk rekende de francofone gemeenschap op de regionale berichtgeving van Le Soir om de lacune te vullen, maar het Brusselse blad kon de verwachtingen niet waarmaken. Daarop verschenen in Vlaanderen twee nieuwe, Franstalige weekbladen. Op 18 april 1975 rolde in Gent Le Courrier de Gand van de pers, op 2 mei volgde in Antwerpen La Semaine d’Anvers.

Het Gentse initiatief steunde op de Oostendse uitgeverij Erel van de familie Lanoye. Vader Robert Lanoye was na de Tweede Wereldoorlog gestart met Le Courrier du Littoral, die nog twee nevenedities kreeg, Le Courrier du Zwyn et Le Courrier de Bruges. Deze drie moest hij in 1976 fusioneren onder zijn eerste titel. In maart 1994 stopte de familie er helemaal mee. De Gentse ploeg van Le Courrier, met Roger Pernot en Nicole Verschoore, zette het weekblad echter voort met een nieuwe naam, Le Nouveau Courrier. De uitgave ervan werd eind 1999 stopgezet. Toen bleef alleen nog de Antwerpse La Semaine over, dat zowel “Anvers”, “Gand” als “Knokke le Zoute” in zijn ondertitel voerde. Dit blad was in 1975 opgericht door Gilbert Tyck, die onlangs zijn collectie van La Semaine (1975-1996) aan het Liberaal Archief overmaakte.

De Franstalige weekbladpers in Vlaanderen is een belangrijke bron voor de studie van de francofone minderheid in Vlaanderen na de Tweede Wereldoorlog. Deze bladen besteedden immers altijd uitgebreid aandacht aan het mondaine en culturele leven in hun kringen. Met La Semaine erbij beschikt het Liberaal Archief over belangrijke bronnen voor dergelijk onderzoek. Het bezit immers ook al Le Courrier de Bruges (1971-1976), Le Courrier de Gand (1975-1994) en Le Nouveau Courrier (1994-1999).

top

Bekende Liberalen (B.L.’s)

Waar men gaat langs Belgische wegen, komt men standbeelden tegen. Het is blijkbaar typisch voor de westerse cultuur dat men verdienstelijke burgers wil eren door hun afbeelding in duurzaam materiaal op de openbare weg te plaatsen, tot eer en glorie van de overleden persoon in kwestie en tot lering en voorbeeld van de nog levende passanten. Afhankelijk van de geleverde prestaties en het beschikbare budget gaat het om een beeld ten voeten uit, een buste of een gedenkplaat. Een grafmonument is ook een alternatief om helden postuum te eren. De inhuldiging van deze kunstwerken ging vaak gepaard met grote feestelijkheden. Achteraf werd de reputatie van de vereeuwigde, en eventueel van de beeldhouwer, door het hele land verspreid via postkaarten. Hier volgt een selectie uit onze collecties.


Ook heel wat B.L.’s (Bekende Liberalen) viel dergelijke eer te beurt. Aan dit fenomeen besteedde het Liberaal Archief al aandacht in zijn publicatie Vaste waarden in Gent, dat nog steeds gratis op ons adres af te halen is. De tekst vindt u tevens op onze website (klik daarvoor hier). In onze collecties zitten heel wat postkaarten die dit verschijnsel illustreren. Voor een bezoek aan een kleine virtuele tentoonstelling kunt u hier klikken.

top

Nieuwe publicaties

Leo Augusteyns
Leo Augusteyns, volksvertegenwoordiger van de Liberale Volkspartij uit Antwerpen, belandde na de Eerste Wereldoorlog in de gevangenis omdat hij met één been in het activisme gestapt was. Hoe het zo ver kon komen, valt te lezen in de tweedelige biografie van Leo Augusteyns die het Liberaal Archief in het voorjaar publiceerde. Nu bracht het Liberaal Archief nog een boekje uit met teksten van Augusteyns zelf. Hij schrijft over zijn aanhouding in november 1918, zijn verblijf in de gevangenis van Vorst begin 1920 en zijn vrijlating in februari 1921. Het boekje Een volksvertegenwoordiger in de gevangenis, samengesteld door medewerker Daniël Vanacker, telt 56 pagina’s en kost 7,50 euro. Bestellen kan hier.

Vrijmetselaars op munten
Munten vertellen over vrijmetselaars is een boek waarin Jan Neelen een beeld van de vrijmetselaars schetst aan de hand van hun beeltenissen op munten. Hij bracht er meer dan 330 samen, uit de vijf werelddelen. Het gaat om gekroonde en ongekroonde staatshoofden, vrijheids-strijders, ontdekkingsreizigers, wetenschappers, kunstenaars, politici. Het boek belicht ook minder bekende aspecten van de vrijmetselarij, zoals de werking van de loge in het concentratiekamp van Esterwegen. Het boek (ca. 750 pagina’s) wordt uitgegeven door het Julius Vuylstekefonds in samenwerking met het Liberaal Archief. Intekenen kan nog aan 35 euro (plus 5 euro verzendingskosten voor België). Klik hier.

Alice Buysse
Alice Buysse, de zus van de bekende schrijver Cyriel Buysse, was een opmerkelijke vrouw. Toen haar vader in 1901 overleed en geen van haar broers de cichoreifabriek wilde voortzetten, nam Alice de leiding op zich. Na de Eerste Wereldoorlog waagde ze zich in de politiek. In 1921 stond ze mee aan de wieg van de Nationale Federatie van Liberale Vrouwen. In 1926 nam ze deel aan de gemeenteraadsverkiezingen en werd met een overtuigend aantal voorkeurstemmen verkozen. Alice Buysse was ook een pionier inzake de dierenbescherming. In 1897 was ze medeoprichtster van de Gentse Maatschappij voor Dierenbescherming. In 1956 ging, onder haar bestuur, een dierenasiel open in het Gentse Citadelpark.

Begin 2009 publiceert de heemkundige kring van het Land van Nevele over Alice Buysse een rijk geïllustreerd themanummer (ca. 90 pag.). Stefaan De Groote werkte daarvoor samen met Bart D’hondt, wetenschappelijk medewerker van het Liberaal Archief (dat een uniek fotoarchief van de familie Buysse bewaart, klik hier). Niet-leden kunnen intekenen door 8 € over te schrijven op rekening 290-7431460-20 van de heemkundige kring het Land van Nevele met de vermelding ‘Alice Buysse’.

Kerk en staat
De hele 19de eeuw door was de verhouding tussen kerk en staat een moeilijk punt in de meeste westerse landen. De laatste jaren kent het debat een heropleving door de toenemende invloed van de islam. Over dit thema stelde het European Liberal Forum een bundel samen met bijdragen die de situatie schetsen in negen Europese landen. Hervé Hasquin schreef de bijdrage over België. Wie in dit werk geïnteresseerd is, moet contact opnemen met de Teldersstichting (www.teldersstichting.nl). Je kan het boek ook raadplegen in de bibliotheek van het Liberaal Archief. Daar is nog veel meer te vinden over deze problematiek. Klik hier voor een selectie van onze boeken.

top

Uit het archief geklapt

Eerste hulp bij calamiteiten
Het culturele erfgoed heeft veel vrienden, maar ook geduchte vijanden. Water en vuur bijvoorbeeld. Je mag er niet aan denken dat een storm of een brand de collecties van een belangrijke instelling treft. Zelfs een perfecte verzekering kan in dat geval de schade nooit herstellen. Ook de erfgoedsector heeft er daarom alle baat bij rampenplannen uit te werken.

In Gent sloegen tien erfgoedorganisaties, onder wie het Liberaal Archief, het afgelopen jaar de handen in elkaar om voor elke instelling een “calamiteitenplan” op te stellen. Dat gebeurde in overleg met de politie en de brandweer.

Het project kreeg de naam Eerste Hulp bij Calamiteiten van Cultureel Erfgoed (alias ECCE). De opgemaakte plannen geven aan hoe de gebouwen in elkaar zitten, waar de (nood)uitgangen zijn, waar er brandblusapparaten hangen, welke procedures men moet volgen bij de verschillende soorten calamiteiten, welke personen men kan opbellen, enzovoort. Het is de bedoeling dat men die plannen in de toekomst blijft actualiseren en de relaties tussen de organisaties en de hulpdiensten verder onderhoudt.

School voor maatschappelijk dienstbetoon
Op 15 oktober 1921 werd in Antwerpen een School voor Maatschappelijk Dienstbetoon geopend die jongens en meisjes opleidde tot maatschappelijk assistent. Dit nieuwe initiatief nam aanvankelijk zijn intrek in lokalen van de stedelijke Nijverheidsschool die het stadsbestuur bereidwillig ter beschikking gesteld had, en verhuisde drie jaar later naar eigen lokalen in de Paleisstraat (bij het gerechtshof). Er kwam ook een voorbereidende afdeling, de School voor Gezinsopvoeding.

Haar ontstaan was te danken aan een groep liberale dames. Emilie Speth, de echtgenote van de Antwerpse liberale volksvertegenwoordiger Edouard Pecher, werd voorzitster van het bestuur, de liberale senator Karel Weyler voorzitter. De eerste directeur was de Mechelaar Victor Heymans die vóór de oorlog zowel in het onderwijs als in de politiek erg actief geweest was. Zo was hij een tijdlang voorzitter van de Belgische Liberale Werkliedenpartij. Na zijn overlijden eind 1927 werd hij opgevolgd door Christine Bauss.

In juli 1925 startte de school met de publicatie van een trimesterieel, tweetalig tijdschrift De Sociale School/L’École Sociale. Daarvan bezit het Liberaal Archief slechts een onvolledige collectie (namelijk de nrs. 7-11, 24-25 en 28-29). Om die reeks te vervolledigen zoeken we de ontbrekende nummers. Ook andere informatie, zoals foto’s of gegevens over Victor Heymans en Christine Bauss, is erg welkom.

top

De Blauwe Doos
Kinderen onder de kerstboom in Oudenaarde


“Het kerstfeest overtrof in luister en pracht al wat wij tot heden in die aard te zien kregen”, meldde de verslaggever van het liberale weekblad Volksvrijheid in zijn verslag over het kerstfeest dat de Vrije Werkersbond van Oudenaarde op kerstdag 1908 organiseerde voor de kinderen van zijn leden. Dit feest was een van de middelen waarmee men probeerde het hoofd te bieden aan de katholieke concurrentie.


Mede onder impuls van volksvertegenwoordiger-advocaat Camille Liefmans werd op 6 december 1903 de Vrije Werkersbond van Oudenaarde heropgericht om alle “vrijzinnige werklieden van Oudenaarde, Bevere en Leupegem” te verenigen. Van meet af aan ging er veel aandacht naar ontspannende en liefdadige activiteiten. Zo kregen de kinderen van de leden op 25 december 1904 een kerstfeest aangeboden door de handbooggilde Sint-Sebastiaan. Onder de rijkversierde kerstboom lagen speelgoed, kledingstukken, krentenbrood en sinaasappelen.
Het initiatief werd de volgende jaren herhaald en dat was nodig ook gezien de harde concurrentie met de katholieke Werkmanskring. Eind 1907 ging de liberale Werkersbond trots zijn vijfde werkjaar in. “In een stad zoals Oudenaarde, waar de politieke geestelijkheid alle wapens, hoe oneerlijk ook, in werking stelt om haar tegenstrevers te bevechten, zelfs te vernietigen door vervolgingen en broodroof, mag dit vijfjarig bestaan met fierheid aangetekend worden”, meldde het jaarverslag.
Het kerstfeest van eind 1908 werd andermaal een topper, zo viel in de Volksvrijheid te lezen:

Van drie uur reeds stond een ongeduldige menigte op de opening van de feestzaal van de Liberale Kring te wachten. En om vier uur was de zaal zo proppensvol dat men letterlijk op de hoofden zou kunnen lopen hebben. Onze liberale burgerij achtte het zich tot een plicht dit jaar steeds meer en meer geldelijk het liberale werk te steunen en ook het feest, door haar medewerking tot stand gebracht, met haar tegenwoordigheid te vereren.

Om 3½ uur zeer stipt begon in de voorzaal van ons lokaal het ontbijt de kinderen der leden van de Vrije Werkersbond aangeboden. Met krentenkoeken en chocolade vergastten zich de lieve kleinen zoveel of ze maar eten konden om daarna hun plaats te gaan nemen in de feestzaal.

Een nieuwigheid door het komiteit ingevoerd was het prachtige concert de uitgenodigden aangeboden. […]

Na het eindigen van het muzikale deel van het feest nam M. Edgar D’Hollander als schatbewaarder het woord. In een gevoelige rede bedankte hij de liberale burgerij voor haar milde giften. Aan de werklieden zegde hij hoeveel de liberale partij het volk genegen is en wakkerde hen aan steeds de vooruitstrevende gedachten aan te kleven. Ook de kinderen stuurde hij enige woorden van aanmoediging en eindigde met de kerstboom het publiek aan te bieden.

Het gordijn wordt opgerold. Een algemene kreet van verbazing en genoegen steeg door de zaal.

Op het verhoog stond de prachtige kerstboom met honderden en honderden glinsterende lichtjes, bolletjes, engeltjes, vogeltjes en sterren versierd. En overal rond zwaaien en draaien, zwieren en vliegen poppen, trommels, soldaten, paarden, ezels, paljassen, harlekijns, luchtballen, zelfs automobielen in de lucht. Speeldozen, kinderwerktuigen, trompetten, naaikussens, in één woord al wat men denken kan liggen rond de kerstboom geschaard. De oogschouw is onbeschrijfelijk. ’t Was hemelschoon. Een gril van aandoening en vreugde, zoals een elektrische stroom, doorloopt het ganse publiek.

Wanneer groten en kleinen wat bedaard zijn, gaat men over tot het uittrekken der nummers, waarbij beurtelings al de kinderen der leden van de V.W. hun prijzen komen afhalen. […] Toen de uitdeling aan de werkmanskinderen bijna was afgelopen, werd ook de burgerskinderen alle slag van speelgoed overhandigd. Steeds stijgt de geestdrift, waarna eenieder blij en welgemoed de zaal verliet met de belofte toekomende jaar terug te komen.


Na alles naar eenieders voldoening was afgelopen, vergastten zich de inrichters op een gezellig avondmaal, waaraan enige vrienden werden uitgenodigd. Hun ook ontbrak de vreugde niet. De spijzen, door Mme Goethals bereid, smaakten best en menig glaasje werd geledigd op het welgelukte afgelopen feest.


Het Liberaal Archief bewaart van de Vrije Werkersbond twee verslagboeken, 1903-1908 en 1908-1910, die niet alleen geschreven verslagen maar ook allerlei krantenartikels en documenten over de liberale beweging in die jaren bevatten.

top


© 2008 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be