Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Print de nieuwsbrief print-versie (zonder afbeeldingen) Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein.

Voorwoord

Er is weer een nieuw academiejaar begonnen. Elk jaar wordt het drukker in de buurt van het Liberaal Archief, gelegen aan het Gentse Kramersplein, tussen twee toppers van de Universiteit Gent, de "Blandijnberg" – waar de faculteit Letteren en Wijsbegeerte huist – en de "Overpoort" – waar de studenten het andere voedsel vinden. Blijft het aantal studenten elk jaar stijgen, dan blijven ook de collecties van het Liberaal Archief gestaag aangroeien. Deze nieuwsbrief brengt opnieuw een keuze uit het nieuwe aanbod.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

De knipselmappen van Willy De Clercq

"Heeft de Belgische staat geld tekort of niet? Volgens zg. goed ingelichte bronnen is de staat failliet, moet ze geld lenen om de ambtenaren te betalen, moet ze de banken ter hulp roepen, enz." Dat staat te lezen in de inleiding van een interview met Willy De Clercq dat in april 1961 verscheen in het Brusselse weekblad Pourquoi Pas? Het is het eerste knipsel dat we aantreffen in het omvangrijke knipselarchief dat Willy De Clercq bijhield tot 2003 en aan het Liberaal Archief overmaakte.

Willy De Clercq

Willy De Clercq werd in Gent geboren op 8 juli 1927, ging na de oorlog rechten studeren aan de Gentse universiteit en werd meteen actief in de liberale studentenbeweging als lid van het Liberaal Vlaams Studentenverbond. Hij trouwde in 1953 met Fernande Fazzi en werd hetzelfde jaar gemeenteraadslid in Gent. Vijf jaar later werd hij tot volksvertegenwoordiger verkozen. Hij bleef dit tot in 1985. Begin de jaren zestig maakte hij voor het eerst deel uit van een regering, namelijk als staatssecretaris van Begroting. Later werd hij nog een paar keer vice-eerste minister en minister van Financiën. In 1985 werd hij Europees commissaris voor Buitenlandse Betrekkingen en Handelspolitiek en vier jaar later Europees parlementslid. Daarnaast vervulde hij tal van functies binnen en buiten de liberale partij.

Willy De Clercq

Zijn rijke loopbaan leverde een rijk archief op. Dat berust in het Liberaal Archief. Een paar onderdelen zijn al toegankelijk voor onderzoekers. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de zeer uitgebreide collectie persknipsels die start in april 1961 en doorloopt tot 2003. Willy De Clercq verzamelde in de loop van zijn loopbaan ook 6.000 foto's. Verder schonk hij aan het Liberaal Archief een belangrijk deel van zijn bibliotheek. Het gaat om 700 boeken, waarvan de meeste gewijd zijn aan het liberalisme, Europese vraagstukken, economie en fiscaliteit. Er zit ook een Chinees boek bij, met een foto van Willy De Clercq, waarvan de precieze inhoud ons nog niet duidelijk is.

Klik hier voor de bibliotheek van Willy De Clercq.

top

Armand Heins als huldetekenaar

Factuur Armand HeinsGaan monumentenzorgers tegenwoordig op stap met een digitaal fototoestel, dan verkoos de Gentse kunstenaar Armand Heins (1856-1938) zijn tekenpotlood. Vooral in de jaren voor de Eerste Wereldoorlog trok hij Gent en Vlaanderen rond om het verleden op papier vast te leggen. Daarbij toonde hij niet alleen belangstelling voor romantische zichten en "oude hoekjes", maar had hij ook oog voor kleinere voorwerpen, zoals deuren en boekbanden. Als aanhanger van de Art Nouveau werkte hij met sierlijke lijnen en krullende letters. Heins werd meer dan eens gevraagd als gelegenheidstekenaar voor allerlei plechtigheden en huldigingen. Zo tekende hij de kaften voor twee albums ter ere van Edmond Fecheyr (1861-1933), die onlangs aan het Liberaal Archief geschonken werden. Fecheyr werd in Gent geboren als zoon van "nederige werkmensen" maar slaagde erin door hard te werken en te studeren het diploma van onderwijzer te behalen. Pas 32 jaar oud werd hij directeur van het Laurentinstituut in de Onderstraat. In 1906 werd hij gepromoveerd tot inspecteur van het stedelijk lager onderwijs.

Zoals veel stedelijke onderwijzers werd Fecheyr actief in de verenigingen die ernaar streefden hun oud-leerlingen verder te begeleiden en te vormen. Hij werd eerst Kaft Geluk in 't Werkpenningmeester van de Société Callier en werd eind 1889 aangeduid als voorzitter van de Laurentkring Geluk in 't Werk, die op de Brugse Poort gevestigd was. Hij bleef het meer dan veertig jaar. Jaar in, jaar uit bracht hij zijn zondagnamiddagen door in het lokaal in de Rooigemstraat (nu Ooievaarstraat); hij leidde de jaarlijkse uitstappen en reizen en wist het aantal leden op te drijven van 250 tot 600.

In oktober 1920 vierde Geluk in 't Werk zijn veertigjarig bestaan. Meteen werd hulde gebracht aan Edmond Fecheyr die toen al 30 jaar voorzitter was. Bij die gelegenheid werd een huldealbum samengesteld waarvan de uitvoering in lederen band aan Armand Heins toevertrouwd werd. Naast de namen van het feestcomité en de leden van de sponsorende Société Callier bevat het stuk de feestrede van Robert Smeesters. In het archief van de vereniging zit nog de factuur van de firma Heins: 250 frank. Een paar jaar later werd Armand Heins opnieuw aangesproken voor een huldiging van Fecheyr. Bij zijn afscheid als hoofdinspecteur van het stedelijk onderwijs werd hij eind 1922 gevierd door de Kring der Schoolhoofden. Dit album bleef beperkt tot een fraaie voorpagina en twee pagina's met een vijftigtal handtekeningen, het geheel opgeborgen in een stevige doos.

top

Van Waterloo tot de Belgische Revolutie

Na de nederlaag van Napoleon in Waterloo (1815) kon de Franse koning Louis XVIII opnieuw plaats nemen op zijn troon. Voor de aanhangers van Napoleon en zijn drastische hervormingen braken barre tijden aan. Nogal wat van die heren verkozen uit te wijken en vestigden zich in België. Daar konden ze Frans blijven spreken, konden ze de situatie in Frankrijk op de voet volgen en konden ze genieten van het relatief verdraagzame klimaat onder de Nederlandse koning Willem I. Ze startten er zelfs met eigen kranten, zoals het satirische blad Le Nain Jaune (Brussel) en Le Mercure Surveillant (Luik), waarin ze de Franse regering, de "restauratie", het obscurantisme en het klerikalisme aanvielen. Beide bladen werden toch snel verboden. Daarop bundelden de journalisten hun krachten in een nieuw dagblad, Le Libéral, met als ondertitel "Journal philosophique, politique et littéraire". Het verscheen van 12 november 1816 tot 31 maart 1817. Het Liberaal Archief kon onlangs een volledige collectie van de verschenen 90 nummers van dit blad verwerven.

Hoofding Le Libéral

Wie in dergelijke oude kranten snuistert, komt in een heel andere wereld terecht. Op 15 november 1816 wordt bv. uit Berlijn gemeld (bericht van 3 november) dat infanteriegeneraal graaf de Gueissenau daar enkele dagen geleden aangekomen is. Punt. Dan denk je als lezer: waarom staat dit in de krant? en waarom pas nu? Boeiender lectuur vormen de lezersbrieven. Op 20 november drukt de krant het schrijven af van een lezer uit Doornik die voorstelt dat het Koninkrijk der Nederlanden tweetalig zou kunnen worden als de Nederlanders Frans zouden leren – het devies van Oranje "Je maintiendrai" is toch ook Frans? – en de Belgen Nederlands. Hij spreekt echter niet van "Frans" maar van "Wallon". In een voetnoot licht de redactie toe dat hij dit doet "par une sorte d'euphonie politique" (nu zou men spreken van politieke correctheid) omdat het woord "Frans" sommigen pijn aan de oren doet.

Gedicht La BrabançonneDe bedrijvigheid van die politieke vluchtelingen heeft ongetwijfeld bijgedragen tot de politieke bewustwording van de Belgische burgerij die uiteindelijk geleid heeft tot de Belgische Revolutie in 1830. De belangrijkste woordvoerder van de oppositie was toen het liberale blad Le Courrier des Pays-Bas. Daarvan bezit het Liberaal Archief een interessante collectie. Het gaat om een reeks losse nummers uit 1822, het eerste en vierde kwartaal van 1830 en de maand september 1831. Vooral de kranten van september 1830 zijn bijzonder interessant. In die maand kwam het immers tot een bloedige confrontatie tussen de troepen van de Nederlandse koning en de Brusselse opstandelingen. In het begin van die maand, op 7 september, verscheen in de krant een gedicht onder de titel "La Brabançonne", te zingen op het melodietje van "Des Lanciers Polonais". De tekst verschilt evenwel van de (latere) officiële versie alsook van de variant van Yves Leterme.

top

Samenwerkingsakkoord met de VUB

Van oude kranten gesproken. Het Liberaal Archief sloot een samenwerkingsakkoord met de VUB voor een onderzoek over en rond de journalisten, drukkers en uitgevers van de kranten in de jaren van het Verenigd Koninkrijk en de eerste decennia van het onafhankelijke België. Deze studie moet bijdragen tot een betere kennis van het vroegliberalisme in deze periode. Het is niet alleen de bedoeling om de individuele medespelers te belichten maar ook hun persoonlijke relaties, hun zakelijke contacten en het verenigingsleven. Dit moet een grondiger beeld opleveren van de uitbouw van netwerken en verenigingen in die tijd alsook van hun rol bij de verspreiding van de liberale ideeën in de eerste helft van de 19de eeuw.

top

Daar zit muziek in

Onze woordenschat bevestigt dat we een muzikaal volk zijn. We spelen de eerste viool, we hebben veel noten op onze zang, we raken een gevoelige snaar, we blazen hoog van de toren, we lopen voor de muziek uit, we steken de loftrompet, we roeren de trommel. De geschiedenis van Vlaanderen is ook een geschiedenis van fanfares en koren. Vaak hadden die een kleurtje, geel, rood of blauw. De naam gaf niet altijd uitsluitsel, want veel muzikanten droegen Sint-Cecilia hoog in het vaandel, los van alle ideologische beschouwingen. In de loop der jaren verzamelde het Liberaal Archief heel wat documentatie over liberale muziekverengingen. Ons lijstje telt momenteel een veertigtal namen van maatschappijen, van de Koninklijke Liberale Harmonie De Vrede van Aartselaar tot Les Bons Vivants van Wetteren. Ook het archief van de Federatie der Liberale Muziekverenigingen (Felim) vond bij ons een onderkomen. Omdat fanfares en koren geregeld in het publiek optreden, hechten ze steeds veel belang aan het bezit van een mooie vlag. Het Liberaal Archief kon al een kleine collectie samenbrengen.

Kijk hier voor een virtuele tentoonstelling van muzikale vlaggen.

top

Een theehandelaar in de turnzaal

Medaille Nicolaas CupérusToen de Koninklijke Belgische Turnbond in 1965 zijn 100-jarig bestaan vierde, liet hij een mooie bronzen herdenkingsmedaille slaan met de baardige kop van één van de pioniers van het turnen in ons land: de Antwerpse liberaal en theehandelaar Nicolaas Cupérus (1842-1928). Het Liberaal Archief verwierf zopas een exemplaar van die medaille.

Nicolaas Cupérus was de zoon van een uit Friesland afkomstige theehandelaar die zijn zaak op de Suikerrui in Antwerpen uitbouwde. Hij studeerde aan het Antwerpse atheneum, waar hij onder meer les kreeg van Jozef Isenbaert. Deze had in 1839 de eerste Belgische turnvereniging opgericht, de Société de Gymnastique et d'Armes d'Anvers, en bracht Nicolaas de onvoorwaardelijke liefde voor het turnen bij. Cupérus werd in 1860 lid en kort daarna secretaris van de Société de Gymnastique en richtte vijf jaar later, amper 23 jaar oud, de Belgische Turnbond op waarvan hij later, tussen 1878 en 1923, voorzitter zou worden. Internationale erkenning volgde in 1881 toen hij mede aan de wieg stond van de Europese Turnfederatie die hij zou leiden van 1897 tot 1924 en die in 1896 het pad effende voor de introductie van het turnen op de Olympische Spelen. In zijn geboortestad stichtte Nicolaas Cupérus in 1868 de Gymnastische Volkskring die, dankzij het bescheiden lidgeld, openstond voor het grote publiek. Via tal van publicaties en voordrachten was Cupérus al die jaren de belangrijkste promotor van het turnen in Vlaanderen.

Bestendige Commissie van de Belgische Turnbond

Energiek als hij was, beperkte Cupérus zijn inzet niet tot de sportwereld. Hij was een overtuigd liberaal die zowel de vrijzinnigheid als het flamingantisme hoog in het vaandel droeg. Hij maakte meer dan twintig jaar deel uit van de Antwerpse gemeenteraad waar hij als vertegenwoordiger van de Liberale Vlaamse Bond vooral een pleitbezorger van de vernederlandsing Feestnummer De Turnervan het onderwijs was. Hij was een paar jaar senator en vele jaren bestuurslid van het Verbond der Liberale Vlaamse Vereenigingen, het Willemsfonds en de Van Maerlant's Kring. Zijn overtuiging trok hij ook door in zijn lidmaatschap van de loge. Als achtbare meester of voorzitter van Les Elèves de Thémis streefde hij, samen met figuren als Arthur Cornette en Frans Gittens, naar de vernederlandsing van de vrijmetselarij. Onder zijn bestuur werd in deze loge het Nederlands als officiële taal aanvaard en werden de eerste Nederlandstalige inwijdingen georganiseerd. In 1890 stapte hij over naar de nieuwe loge Marnix van Sint-Aldegonde, de eerste geheel Nederlandstalige loge van het land. Cupérus stierf op 13 juli 1928 in de eerbiedwaardige ouderdom van 86 jaar en werd begraven op het Schoonselhof, de "Père Lachaise" van Antwerpen,. Hij kreeg een monument aan de voetgangerstunnel dat later verhuisde naar het Middelheimpark. In het Liberaal Archief herinneren nog tal van memorabilia aan zijn activiteiten, waaronder enkele vlaggen van de Antwerpse turnkringen die met Cupérus als lichtend voorbeeld werden opgericht. Ook in enkele archieven, zoals dit van de Belgische Liberale Turnbond, is hij nooit ver weg.

Klik hier voor de inventaris van de het archief van de Belgische Liberale Turnbond.

top

11.500 bezoekers voor Gents vertier

Deftig Vermaak, IJdel VertierTijdens de voorbije zomer bracht het Liberaal Archief in het Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster te Gent een tentoonstelling over de ontspanning van de Gentse burgers tijdens de Belle Epoque met de titel "Deftig vermaak, ijdel vertier". Dit gebeurde in het kader van het Museum van de Vlaamse Sociale strijd van de Provincie Oost-Vlaanderen. De tentoonstelling kreeg uitgebreid aandacht in de pers. Het onderwerp kon blijkbaar heel wat mensen aanspreken, want niet minder dan 11.500 bezoekers vonden de weg naar het Patershol. Ook de rijk geïllustreerde catalogus kende veel succes, zodat een herdruk noodzakelijk bleek. Het boek is nog altijd te koop in het Liberaal Archief voor de prijs van 10 euro (plus 3 euro verzendingskosten).

Klik hier om de catalogus van "Deftig vermaak, ijdel vertier" te bestellen.

top

De vijanden van Karl Popper

Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef de filosoof Karl Popper (1902-1994) een indrukwekkende studie over De open samenleving en haar vijanden, die in 1945 voor het eerst verscheen. Daarin keerde hij zich tegen de volgens hem nefaste theorieën van Plato, Hegel en Marx en pleitte hij voor de democratie die hij beschouwde als de enige staatsvorm waarin de menselijke rede zich kan ontplooien en geweldloze hervormingen tot stand kunnen komen. Twee jaar geleden verscheen een nieuwe Nederlandse vertaling. In de derde druk werd ook de toespraak opgenomen die Guy Verhofstadt op 29 maart 2007 in Antwerpen hield als eerste Karl Popperlezing.
Het Liberaal Archief kan dit boek (paperback, 940 pagina's) aanbieden tegen de prijs van 25 euro in plaats van 35 (plus 6 euro verzendingskosten).

Klik hier om De open samenleving en haar vijanden van Karl Popper te bestellen.

top

De Blauwe Doos
"Ferm, bedaard, doch tevens kalm"


Arthur BuysseWat doet een trotse vader als zijn zoon, afgestudeerd als jurist en ingeschreven als advocaat, voor de rechtbank moet pleiten? Hij gaat eens luisteren en brengt verslag uit bij zijn vrouw, die vervolgens aan zoonlief vertelt wat papa ervan vond. Zo gebeurde het toen Arthur Buysse begin 1889 in het Gentse hof van Beroep moest pleiten.

Arthur Buysse (1864-1926) was de broer van de bekende schrijver Cyriel Buysse en de Gentse politica-dierenactiviste Alice Buysse. Vader Louis baatte in Nevele een cichoreifabriek uit. Zijn moeder Pauline Loveling was de zus van de schrijfsters Virginie en Rosalie Loveling. Kortom, het was een familie met veel talent. Arthur Buysse studeerde rechten aan de Gentse universiteit en schreef zich in 1887 in aan de Gentse balie. Hij werd ook actief in de liberale partij. In 1909 werd hij volksvertegenwoordiger en bleef dit tot 1921. Drie jaar later kon hij opnieuw naar de Kamer. Hij werd echter ziek en stierf in 1926.
Begin 1889 was vader Buysse in Gent en trok naar de rechtbank om zijn zoon Arthur eens bezig te horen. Daarover maakte moeder Buysse volgend verslag.


Nevele, 28 februari 1889

Beminde Arthur,
Als papa is thuisgekomen, heeft hij mij verteld dat hij u op het hof van appel heeft gehoord. Dan heb ik hem gevraagd hoe gij het er gemaakt had. Ziehier letterlijk hoe hij het mij heeft verteld.
Arthur heeft hem uiterst best uit de slag getrokken, vooral tot bij het einde van 't pleiten. Hoe het zou zijn, indien er kwestie ware een discussie aan te gaan met het openbaar ministerie of met een tegenstrever, weet hij niet, maar hem denkt, voor u slechts eens gehoord te hebben, dat gij voor Van den Bossche niet moet onderdoen. Arthur, zegt hij, moet wel zorgen een klare, zuivere uitspraak te behouden. Dat maakt ongelooflijk effect. Hij verstaat dat hij moet ferm, bedaard doch tevens kalm blijven. Ik zou hem raden, zegt hij, gedurende zijn pleiten zo weinig mogelijk van de ene kant tot de andere van de lessenaar te reizen, stil voor de rechter te blijven.
Ik heb met genoegen gezien, zegt hij, dat Arthur verstaat hoe hij spreken moet als ware hij innig overtuigd dat de zaak recht is die hij te verdedigen heeft. Indien hij wel werkt en met een langere gewoonte van voor een tribunaal te staan, moet hij binnen korte tijd een onderscheiden advocaat zijn. Ziedaar letterlijk wat papa van u zegde.
Alice is nog altijd een weinig ziek. De dokter zegt dat er toch geen gevaar bij is. Ik verwacht ook enig nieuws van u, vergeet niet mij te schrijven,

Uw liefhebbende mama



Visitekaartje Arthur BuysseDeze brief maakt deel uit van het archief van Arthur Buysse dat in het Liberaal Archief bewaard wordt. Daarnaast bezit het Liberaal Archief een rijke fotocollectie van zijn familie. Dat alles werd enkele jaren geleden geschonken door mevrouw Livina Sevens en haar dochter Nicole Verschoore.

Klik hier voor een selectie uit de fotocollectie Buysse-Verschoore.

top


© 2009 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be