Bekijk ook de nieuwsflash van het Liberaal Archief
Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Print de nieuwsbrief print-versie (zonder afbeeldingen) Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein.

Voorwoord

De een geniet er al met volle teugen van, de ander moet nog eventjes werken en telt (stiekem) af: de rust van een welverdiende vakantie. Ook het Liberaal Archief doet even de boeken toe en is gesloten van 18 tot en met 31 juli. Vanaf augustus staan we weer volledig tot uw dienst. Inmiddels zorgen we voor nog wat lectuur en beeldmateriaal. Over een nieuwe inventaris, over minister Adolphe Van Glabbeke, over de Tour de France, over affiches en publiciteit, en over een liberale burgemeester die niet in zijn eigen gemeente begraven kon worden. Lees snel door.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Bronnen over het liberale leven in Lokeren

LokerenDe publicatie van de inventaris van het liberale verenigingsleven te Lokeren is een prachtig voorbeeld van een bloeiend liberaal leven dat grotendeels onbekend is gebleven.
De schenking, die jarenlang zorgvuldig werd bijgehouden door Lucien en Rudi Henderickx, bevat archieven van zowel culturele verenigingen (zoals de Koninklijke Maatschappij van rhetorica Vreugd in Deugd of de Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia) als recreatieve (de voetbalploeg Racing Club), sociale (de Menslievende kring Zonder Naam, Niet Zonder Hart of de mutualiteit Hulp in Nood) en politieke (de Liberale Jonge Wacht). Die verenigingen vormden de steunpilaren van een bloeiend en actief sociaal leven, en maakten deel uit van de hechte liberale gemeenschap. Onder de koepel van de Liberale Associatie in Lokeren bestonden er in 1896 niet minder dan 62 liberale verenigingen. Zij onderhielden nauwe contacten met elkaar en luisterden o.m. elkaars activiteiten op, met optochten, met toneelvoorstellingen, met concerten, enz. Zij gaven blijk van een cultureel en ontspanningsleven dat je niet meteen in kleinere steden zou verwachten.

LokerenDoordat heel wat van deze verenigingsarchieven verloren gegaan zijn, wordt de waarde van de geschonken archieven nog groter. Het Liberaal Archief heeft ze het voorbije jaar volledig ontsloten en de inventaris is beschikbaar op onze website. Het betreft de archieven van de Koorzangmaatschappij Geene Kunst zonder Nijd (1858-1896), de Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia (1865-1976), de Koninklijke maatschappij van rhetorica Vreugd in Deugd (1819-1977), het Liberaal Huis (1936-1976), de Menslievende kring Zonder Naam, Niet Zonder Hart (1861-1930), de voetbalclub Racing Club (1926-1933), de Liberale Jonge Wacht (1924-1932), de Maatschappij van Onderlingen Bijstand Hulp in Nood (1895-1907).

Deze archieven bieden mogelijkheden voor onderzoek naar de netwerking binnen de liberale gemeenschap of naar de betekenis van de groeps- en identiteitsvorming van de liberale familie. De verwerving van de archieven van de Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia, de Koorzangmaatschappij Geene Kunst zonder Nijd en de Koninklijke maatschappij van rhetorica Vreugd in Deugd betekent eveneens een aanwinst voor de collecties toneelarchieven en muziekarchieven van het Liberaal Archief. Zij zijn van belang voor maatschappelijk-sociale studies, zoals een onderzoek naar het repertoire dat deze verenigingen speelden.

Klik hier voor de inventaris.

top

Nieuwe aanwinst: fotocollectie Adolphe Van Glabbeke

Onlangs maakte de familie van minister Adolphe Van Glabbeke (1904-1959) aan het Liberaal Archief een aantal archiefstukken, maar vooral een indrukwekkende fotocollectie van ca 2.300 stuks over.

Adolphe Van Glabbeke was een telg van een liberaal gezinde familie en studeerde rechten (ULB) en economie (Solvay Instituut, Brussel). Na zijn studies verbleef hij in de Verenigde Staten waar hij cursussen aan diverse universiteiten volgde. Hij was er tevens zendingsgelastigde van de Belgische regering. Bij zijn terugkeer in 1929 bouwde hij een carrière uit als advocaat bij het Hof van Beroep te Brussel (1927-1953) en was in 1930 privésecretaris van de minister van Landsverdediging Charles de Brocqueville.


Van Glabbeke in gesprek met veldmaarschalk Montgomery tijdens diens bezoek aan Oostende in juli 1954

Van Glabbeke stapte zelf ook in de actieve politiek en werd na de verkiezingen van 1936 lid van de Kamer en werd een vurig bepleiter van een vernieuwing van het liberalisme, het “liberaal solidarisme”. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het verzet, zat meermaals in de gevangenis en leefde de rest van de oorlog ondergedoken. Na de bevrijding zette hij zijn politieke carrière voort en werd in de periode 1945-46 minister van Binnenlandse Zaken en van Justitie in de opeenvolgende regeringen Van Acker, een periode waarin hij vooral geconfronteerd werd met de epuratie en met de Koningskwestie. Later werd hij minister van Volksgezondheid en het Gezin in de regering Eyskens (1949-50), en minister van Openbare Werken en Wederopbouw in de regering Van Acker IV (1954-1955).

Prins Rainier en prinses Grace van Monaco worden tijdens hun bezoek aan Oostende door burgemeester Van Glabbeke ontvangen (juni 1958)

Ook in de lokale politiek bleef hij niet onopmerkzaam. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1952 zorgde hij voor een liberale overwinning in zijn geliefde Oostende, en op 12 januari 1953 werd hij er burgemeester, een functie die hem na aan het hart lag.

Naast deze politieke mandaten werd hij vlak na de oorlog ook nationaal voorzitter van de liberale vakbond ACLVB, een functie die hem eveneens zeer na aan het hart lag en die hij bekleedde tot aan zijn dood in Zanzibar in juli 1959, na een bezoek aan Belgisch Congo voor syndicale besprekingen in Leopoldstad.

Ook van andere liberale politici bevindt de fotocollectie zich in het Liberaal Archief, zoals bv. die van Willy De Clercq, van Jacques Van Offelen of van Frans Grootjans. En naar aanleiding van de publicatie van het Huldeboek Emile Flamant (1933-1994) ontving het Liberaal Archief recent nog de fotocollectie van Emile Flamant. Klik hier voor het boek.

Voor een selectie van de foto’s van Adolphe Van Glabbeke, klik hier. Voor de andere fotoreeksen op de website, klik hier.

top

Julimaand = Tour-de-France-maand

Voorpagina Laatste Nieuws 1926Voor de wielerliefhebber blijft juli dé topmaand want dan is het Tour de France, de 98ste keer dit jaar. Hij/zij hangt aan de lippen van de radioverslaggever, bekijkt alle beelden op internet en televisie, leest de verslagen en voorbeschouwingen in de krant bij het ontbijt, en droomt - al dan niet luidop - van een nieuwe Belgische glorie. Zoals vroeger. De meesten, ook absolute leken in de wielersport, denken bij Belgische glorie automatisch aan Eddy Merckx, maar ook lang voor hem kende de Tour heel wat Belgische wielergoden. Zoals Lucien Buysse. Hij won op 18 juli 1926 de 20ste Tour de France. Lees nog eens de hilarische verslagen over deze Tour in Het Laatste Nieuws, toch wel befaamd om zijn sportverslaggeving. Klik daarvoor hier.

top

Rokers buiten

Internationale voetbalmatch OxfordHet is inmiddels algemeen bekend, sinds 1 juli mag in de hele horeca niet meer gerookt worden. Het roken wordt sinds geruime tijd almaar meer aan banden gelegd na een rookverbod op de werkplek, in openbare ruimten, op restaurant en nu dus ook op café.
Het kan duidelijk verkeren in maatschappelijke evoluties. Eind 19de eeuw publiceerde het Willemsfonds reeds een volledig boekje over tabak, met informatie over o.m. de geschiedenis van tabak, de tabaksteelt, tabak als voorwerp van belasting maar ook over voor- en tegenstanders van tabak en de vraag of tabak schadelijk is.
Decennia geleden was het vanzelfsprekend dat overal gerookt werd, dat je rookte aan je bureau en niet tijdens een rookpauze in een aparte rookruimte, dat bij een vriendenbezoek sigaretten van diverse merken werden aangeboden (ook al rookten de gastheren zelf niet), dat in films een sigaret werd opgestoken. Vedetten en politici werden vaak met een sigaret gefotografeerd. Deze foto’s zijn nu in de onderste laden verdwenen.

Ook publiciteit voor sigaretten was een meer dan vertrouwd beeld. Zo is het behoorlijk contradictorisch en tegenwoordig ondenkbaar dat op affiches voor een voetbalmatch publiciteit voor sigaretten te vinden is! Het Liberaal Archief stuitte in zijn omvangrijke affichecollectie op een dergelijke affiche en vond er nog vele andere. Ook affiches met publiciteit voor andere producten zoals bier en Poeders Mann, leidden soms tot opmerkelijke combinaties. Wij willen u een selectie niet onthouden.

top

Derde druk van De Gek van de Molenberg (Abraham Hans)

Abraham Hans- De Gek van de MolenbergHoe graag we onze job ook doen, de vakantie blijft een speciale periode. Vooral dát doen waar je zin in hebt, onder het motto “Alles kan, niets hoeft.” Voor velen ook hét moment om heerlijk weg te glijden in een goed verhaal en die stapel ongelezen boeken te doen slinken. Of om op zoek te gaan naar nieuwe vakantielectuur.

Bent u fan van dikke turven, dan bent u hier aan het goede adres. Zonet verscheen immers de derde druk van De Gek van de Molenberg, een van de beste romans van Abraham Hans. Het is een verhaal over liefde, waarbij soms heel wat tegenstellingen moeten worden overbrugd, zoals katholiek-protestants of stad-platteland, dat zich grotendeels afspeelt in Sint-Maria-Horebeke en het weidse landschap van de Vlaamse Ardennen. Hans bewijst ook hier weer zijn meesterlijk verteltalent. Klik hier voor alle info.

top

Aankondigingen

Ook al lonkt de vakantie (of is ze voor velen al bezig), achter de schermen wordt al hard gewerkt voor de activiteiten van het volgend cultureel seizoen.

Noteer de volgende data alvast in uw agenda.

5de Popperlezing met minister-president Mark Rutte

Liberales en uitgeverij Lemniscaat organiseren op dinsdag 27 september om 20 uur de vijfde Popperlezing, dit jaar door de Nederlandse minister-president Mark Rutte. De lezing zal plaatsvinden in het Provinciehuis, Koningin Elisabethlei 22 in Antwerpen. Inschrijven kan op andreas@liberales.be. De inkom bedraagt € 5 of € 25 (met inbegrip van het boek De open samenleving en haar vijanden van Karl Popper). Studenten betalen maar € 2. De inschrijving is pas geldig na overschrijving op rekeningnummer 979-6145707-83 van Liberales, Kramersplein 23, Gent. (Voor Nederland: IBAN: BE14 9796 1457 0783 en BIC: ARSP BE 22). Na de lezing volgt een receptie.

Literair festival Het Betere Boek (8 oktober)

Het Willemsfonds bestaat dit jaar 160 jaar en dat wordt gevierd met heel wat activiteiten. Zo wordt op zaterdag 8 oktober (10-18 u.) de eerste editie van een nieuw jaarlijks literair festival Het Betere Boek georganiseerd, in en rond de gebouwen van het Liberaal Archief. Met dit nieuwe festival wil het Willemsfonds het betere Nederlandstalige boek, in het bijzonder dat van nieuwe, debuterende Nederlandstalige schrijvers, ondersteunen en promoten. Tijdens Het Betere Boek zal ook De Bronzen Uil worden uitgereikt, de prijs voor het beste Nederlandstalige romandebuut. In de Blauwe Zaal loopt een tentoonstelling rond leven en werk van Jotie T’Hooft en in een grote tent op het Kramersplein zullen tientallen boekhandels en particulieren tweedehandsboeken en antiquariaat aanbieden, en zijn er standen van literaire en culturele organisaties. Voor meer info verwijzen we graag naar www.willemsfonds.be.

Bezoek aan de drukkerij van Het Laatste Nieuws

Het Liberaal Archief bewaart heel wat oude collecties kranten, zoals de nagenoeg volledige collectie van Het Laatste Nieuws. Het Eco Print Center (waar o.m. Het Laatste Nieuws wordt gedrukt) biedt de mogelijkheid om zijn moderne, innovatieve en milieuvriendelijke drukpersenzaal in Lokeren te bezoeken via een rondleiding met de nodige uitleg. Een precieze datum voor dit groepsbezoek staat nog niet vast, maar als u geïnteresseerd bent in dit bezoek, stuur dan gewoon een mailtje naar info@liberaalarchief.be en wij houden u verder op de hoogte.

top

Uitsmijter

Regelmatig komt men bij de verwerking van archieven losse stukken tegen die op een of andere manier in het archief verzeild geraakt zijn, maar absoluut geen verband hebben met de rest van de documenten. Die verdwaalde stukken hebben veelal geen enkele waarde en worden doorgaans afgevoerd, maar soms zit daar toch een document tussen dat een glimlach losweekt.

Zo werd ook onderstaand document aangetroffen, heel toepasselijk in deze tijden van belastingsaangiftes. Het betreft een bijsluiter van de Ontvanger van de Belastingen bij de belastingsaangifte, met de volgende tekst: “N.B. Ten einde de geldmiddelen ter onmiddellijke beschikking van de openbare machten, Staat, provintie en gemeenten, te kunnen stellen, bid ik er U om de belasting te kwijten vóór het verstrijken van den tweemaanden-termijn, en zoo mogelijk onmiddellijk.
Om deze inschikkelijkheid weze U bij voorbaat dank gezegd.
De ontvanger, Jean Lepage”

Bijsluiter bij belastingsaangifte

top

De Blauwe Doos
Benoit Van Outrive, West-Vlaams antiklerikalisme op de Gentse Westerbegraafplaats


Op 4 april 1881 vertrok een ietwat ongewone begrafenisstoet van het West-Vlaamse Ruiselede naar de dertig kilometer verderop gelegen Gentse Westerbegraafplaats. In de lijkkoets bevond zich het lichaam van notaris Benoit Van Outrive, liberaal politicus en overtuigd antiklerikaal.

Grafmonument Benoit Van OutriveVan Outrive werd in 1805 geboren in Kanegem, waar zijn vader burgemeester was. Net als zijn broer Lodewijk, studeerde Benoit rechten en notariaat en in 1837 werd hij notaris in Gullegem. In maart 1839 nam hij een notarispraktijk over in Ruiselede, vlakbij zijn geboortedorp, waar hij zich definitief vestigde. De liberaalgezinde Van Outrive werd er ook politiek actief. Hij nam in 1840 deel aan de gemeenteraadsverkiezingen, behaalde de meerderheid van de stemmen en werd al onmiddellijk burgemeester van Ruiselede. Twee jaar later werd hij eveneens West-Vlaams provincieraadslid. Hij behield dit mandaat tot 1868 - uiteindelijk toch zesentwintig jaar - waarna hij zich niet langer verkiesbaar stelde en de zetel van het kanton Ruiselede in handen van de katholieken kwam. Als burgemeester profileerde hij zich als een gedreven antiklerikaal. Hierbij kreeg hij duidelijk steun van het lokale kiespubliek want hij behield zijn sjerp tot zijn overlijden in 1881. Het meest opvallend en memorabel resultaat in zijn strijd met de clerus kan nog steeds worden bewonderd op de Ruiseleedse Markt. De parochiekerk, waarvan de bouwgeschiedenis terugging tot de vroege tiende eeuw, was tijdens het bestuur van Van Outrive aan herstelling en renovatie toe. Hoewel grondig vernieuwd halfweg de achttiende eeuw, wou pastoor Doom de kerk nogmaals uitbreiden. Hij kreeg hierbij de hulp van de provinciale architect Croquison, die de hoofdkerk met een travee verlengde en een nieuwe toren met portaal liet optrekken aan de westzijde. Het liberale gemeentebestuur was allesbehalve gelukkig met deze gang van zaken maar kon enkel toekijken hoe de kerk in 1872 werd ingewijd. Van Outrive bleef niet bij de pakken zitten. Reeds sinds 1860 was hij immers plannen aan het maken voor de bouw van een gemeentehuis annex vredegerecht op de Markt en het succes van pastoor Doom gaf de doorslag. In 1873 keurden de gemeenteraad en de provinciale overheid een ontwerp van de Nederlandse architect Henri de Fernelmont goed. De bouw van het rijk versierde neogotische gemeentehuis, met siermotieven die naar onder meer de vrijmetselarij en het darwinisme verwijzen, verliep opvallend vlot en in 1877 nam een trotse Van Outrive zijn nieuwe kantoor in gebruik. Niet onbelangrijk was de hoogte van de toren, door Van Outrive nauwgezet in de gaten gehouden. Deze was namelijk iets hoger dan de nieuwe kerktoren, wat voor hem een duidelijke overwinning van de seculiere samenleving op de Kerk betekende. Door twintigste-eeuwse herstellingen aan de kerk is de verhouding intussen omgekeerd.

Grafmonument Benoit Van OutriveIn zijn testament volhardde hij in zijn levensvisie. Hij stipuleerde nadrukkelijk dat hij burgerlijk begraven moest worden en dat op een gereputeerd ‘burgerlijk’ kerkhof, dat van Gent of Schaarbeek. De stad die hem ‘gastvrijheid’ zou verlenen, ontving in ruil 5.000 frank waarmee gedurende tien jaar broden moesten worden gekocht voor de armste leerlingen van de stedelijke lagere scholen. Hij overleed kinderloos op 30 maart 1881 en zijn fortuin, bijna anderhalf miljoen frank, ging grotendeels naar zijn huispersoneel. Zijn erfgenamen kozen voor het kerkhof in Gent en na een druk bijgewoonde begrafenisplechtigheid in Ruiselede - ondanks de herhaalde oproepen van de lokale clerus om de begrafenis te boycotten - zette de lijkstoet koers naar de Arteveldestad. Bij elke gemeentegrens werd halt gehouden om de nodige taksen op lijkvervoer te betalen, waarna Van Outrive op 4 april tijdelijk werd bijgezet in de stedelijke grafkelder op de Westerbegraafplaats of “Geuzenkerkhof” aan de Brugse Poort. Het werk aan zijn grafkelder nam nog behoorlijk wat tijd in beslag want pas op 8 oktober kreeg hij een definitieve rustplaats in een van de mooie dreven van de eretuin. Zijn opvallend grafmonument werd pas in 1885 afgewerkt. Naast een geknakte zuil in roze graniet staat een levensgrote bronzen Vadertje Tijd, een allegorische voorstelling van de Dood met zeis en zandloper, zijn rechtervoet steunend op de resten van de klassieke Griekse oudheid, verbeeld door een gebroken Ionisch kapiteel. Met deze voorstelling van het vergankelijke en het tijdelijke van het leven leverde beeldhouwer Benoit Wante een meesterwerk af dat tot op vandaag terecht de aandacht van elke bezoeker trekt.

Bronnen:

  • Dagverslagen en inventaris van de graven, Westerbegraafplaats Gent, boekdeel 1 (1881)
  • Capiteyn (André) en Decavele (Johan), In steen en brons van leven en dood. Inventaris van de waardevolle grafmonumenten en portretgalerij van verdienstelijke personen rustend op de begraafplaatsen van de stad Gent. Gent, Dienst Stedelijke Begraafplaatsen en Stadsarchief Gent, 1981, p. 108.
  • Hernalsteen (An), De Westerbegraafplaats van Gent. Gent, Provinciebestuur Oost-Vlaanderen, 2000, pp. 24-25.
  • “On nous écrit de Ruysselede”, in: La Flandre Libérale, 7 april 1881, p. 1.
  • Schepens (Luc), De provincieraad van West-Vlaanderen 1836-1921. Tielt, Lannoo, 1976, pp. 611-612.
  • Vanackere (Carl) en Almey (Bruce), “In alle stilte: Benoit Van Outrive (1805 - 1881)”, in: ’t Meiboompje, jg. 25, nr. 3, juli 2008, pp. 87-92.
  • Van Loo (Dany), “Pastoor en burgemeester streden om hoogste toren”, in: Het Nieuwsblad, 17 augustus 2006.
  • Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed, ‘Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed’, op: http://inventaris.vioe.be/dibe/relict/90576, geraadpleegd op 30 juni 2011.

top


© 2011 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be