Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Print de nieuwsbrief print-versie (zonder afbeeldingen) Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

De nieuwjaarsmaand januari is achter de rug. Tijd om weer over te gaan tot de orde van de dag met de eerste nieuwsbrief van dit jaar. Hierin aandacht voor twee tentoonstellingen: in de Blauwe Zaal loopt nog tot 1 maart Met een Kodak aan het IJzerfront en in Zwijnaarde kan je de tentoonstelling De wereldtentoonstelling van 1913 in 100 beelden bezoeken. Verder aandacht voor de verwerving van het archief van Patrick Lachaert, Vlaams volksvertegenwoordiger en liberaal boegbeeld van Merelbeke, en het huldeboek voor Robert Rinskopf, liberale burgemeester van Gentbrugge. In de Blauwe Doos gaan we honderd jaar terug in de tijd: in de winter van 1913 kreeg de Liberale Partij een nationale structuur. En we geven twintig exemplaren weg van het boekje Beknopte Geschiedenis van de Liberale Partij. Enkel voor snelle doorklikkers.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Met een Kodak aan het IJzerfront, de oorlogsfoto's van Jean Pecher

Portret Jean Pecher Jean Pecher (1894-1973) was een telg uit een van de belangrijkste liberale families in Antwerpen. Overgrootvader Charles Pecher (1797-1873) was zowat de oprichter van de Liberale Partij in de Scheldestad. Achterneef Edouard Pecher (1885-1926) werd minister van KoloniŽn en was de stichter van de Landsbond van Liberale Mutualiteiten.

In 1913 werd Jean Pecher vrijwilliger in het Belgisch leger, en toen een jaar later de Eerste Wereldoorlog uitbrak, nam amateur-fotograaf Pecher zijn kodak mee om het hele oorlogsgebeuren te fotograferen. Pecher maakte de oorlog mee als mitrailleur aan het IJzerfront. Zijn foto's geven een uniek beeld van het frontleven doorheen de ogen van een gewone soldaat. Pecher fotografeerde niet alleen het oorlogsleed maar ook het kameraadschap onder de Belgische soldaten.

De foto's werden aan het Liberaal Archief geschonken door zijn dochter Antoinette barones Pecher, samen met zijn integrale oorlogscorrespondentie. Jean Pecher stuurde veel brieven en postkaarten naar zijn ouders die naar Londen waren gevlucht. Deze correspondentie gebeurde in het Frans, de voertaal van de familie.

Portret Jean Pecher DaniŽl Vanacker verdiepte zich in dit archief. Het resulteerde in de integrale publicatie van de brieven in het boek Un mitrailleur ŗ l'Yser - La correspondance de guerre de Jean Pecher. Het boek werd onder redactie van DaniŽl Vanacker uitgegeven door de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis in samenwerking met het Liberaal Archief. Het werd in december 2012 voorgesteld in de Blauwe Zaal, door professor dr. Gustaaf Janssens, voorzitter van de Koninklijke Commissie en archivaris van het Koninklijk Paleis.

Een selectie van de vele foto's van Jean Pecher is nog tot 1 maart te zien in het Liberaal Archief in de tentoonstelling Met een Kodak aan het IJzerfront, de oorlogsfoto's van Jean Pecher. Tegelijk put deze tentoonstelling nog uit een andere belangrijke schenking: mevrouw Rosa De Vriendt - Mores schonk haar rijke selectie postkaarten over Wereldoorlog I. Waar de foto's van Jean Pecher een beeld geven van het frontleven, tonen de postkaarten de situatie in de rest van BelgiŽ dat door de Duitsers werd bezet. Sommige postkaarten tonen de zware vernielingen, andere zijn dan weer Duitse propaganda. Zo laten Duitse militairen zich met veel plezier fotograferen op de Brusselse Grote Markt.

Met een Kodak aan het IJzerfront - De oorlogsfoto's van Jean Pecher loopt nog tot 1 maart in het Liberaal Archief, en is vrij te bezoeken van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 12 en van 13 tot 17 uur.

U kan hier klikken voor de tentoongestelde foto's van Jean Pecher.
U kan hier klikken voor de integrale tekst van de toespraak van professor dr. Gustaaf Janssens.

top

Een huldealbum voor burgemeester Robert Rinskopf (1884 - 1934)

Huldeboek Robert Rinskopf Bij zijn aftreden als burgemeester van Gentbrugge kreeg Robert Rinskopf een huldealbum cadeau van de Liberale Vooruitstrevende Kring, waarvan hij erevoorzitter was. Het boek kwam onlangs in het bezit van het Liberaal Archief.

Robert Rinskopf werd in 1884 geboren in een familie van Joodse industriŽlen. Grootvader Napoleon had in Gentbrugge een grote fabriek aan de oever van de Schelde en produceerde er schoensmeer. Vader Benedikt bouwde een nieuwe fabriek aan de Oude Brusselseweg. De zaak floreerde en de familie kreeg dan ook snel de bijnaam van "les rois du cirage". Robert studeerde af als ingenieur en ging aan de slag in het familiebedrijf, dat na de dood van vader in zijn handen kwam.

Robert ging in de politiek, sloot zich aan bij de Liberale Associatie en stichtte een lokale afdeling van La Libre Examen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog viel zijn sociale inzet op, maar hij wachtte tot 1926 om zich verkiesbaar te stellen. Hij werd meteen burgemeester van Gentbrugge en kwam aan het hoofd te staan van een antiklerikale coalitie van liberalen (twee zetels) en socialisten (vijf zetels) tegenover zes katholieken, een heel nipte meerderheid dus. Twee jaar later bood de liberale arrondissementsfederatie hem een plaats aan op de lijst voor de parlementsverkiezingen. Hij kreeg de vierde plaats op de Kamerlijst maar werd niet verkozen.

Portret Robert Rinskopf Zijn progressieve en sterk sociale visie kwam al snel in conflict met die van de eerder conservatief ingestelde Liberale Associatie van Gentbrugge. Samen met de liberale schepen Henri D’haese, de architect van het officieel onderwijs in Gentbrugge, verliet hij de Associatie en stichtte de Liberale Vooruitstrevende Kring van Gentbrugge. D’Haese werd er voorzitter en Rinskopf erevoorzitter. Samen poogden ze een brug te slaan tussen het ideeŽngoed van de liberalen en dat van de socialisten. Ze gingen van start in de arbeiderswijk rond het Arsenaal en planden de oprichting van progressief-liberale wijkclubs. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1932 kwam de Liberale Vooruitstrevende Kring op met een eigen lijst. Rinskopf werd herkozen maar de socialist Emiel Van Sweden werd burgemeester.

Het huldealbum bevat in kaligrafisch schrift de rede die zijn strijdmakker Henri D'haese op 26 maart 1933 hield, nadat Rinskopf de burgemeesterssjerp had moeten afstaan. Nauwelijks een jaar later overleed Rinskopf op 50-jarige leeftijd aan de gevolgen van een hartaanval. Een naar hem genoemde laan in Gentbrugge houdt de herinnering aan deze liberale industrieel en burgemeester levend.

top

De Wereldtentoonstelling van 1913 in honderd beelden

Honderd jaar geleden werd in Gent de Exposition Universelle et Internationale de Gand georganiseerd. De wereldtentoonstelling vond plaats van april tot oktober 1913, op de terreinen die nu grosso modo worden ingenomen door het Citadelpark en het Miljoenenkwartier tot aan de Universitaire Campus De Sterre. De expo kreeg op een half jaar tijd bijna tien miljoen bezoekers over de vloer.

Wereldtentoonstelling Gent 1913

Een wereldtentoonstelling had toen nog sterk het karakter van een handelsbeurs, meteen de reden waarom in het geÔndustrialiseerde BelgiŽ tussen 1885 en 1913 zeven wereldtentoonstellingen hebben plaats gevonden: drie keer Brussel (1888, 1897 en 1910), twee keer Antwerpen (1885 en 1894), ťťn keer Luik (1905) en in 1913 Gent. Deze wereldtentoonstelling gaf aan de haven- en fabrieksstad Gent internationale uitstraling en prestige, en was voor veel Gentse industriŽlen een kans om nieuwe contacten te leggen en hun bedrijf te innoveren.

Wereldtentoonstelling Gent 1913 Er zijn in het Gentse straatbeeld nog maar weinig sporen van de wereldtentoonstelling te vinden. De meest herkenbare site is het Paul de Smet de Naeyerpark, tussen de Kortrijksesteenweg en de Krijgslaan. In het park herinneren twee standbeelden aan de expo. Het indrukwekkende bronzen beeld van het Ros Beyaert met de vier heemskinderen bleef in het midden van het park staan, vooral omdat het zo stevig verankerd was dat men het niet meer kon verplaatsen. Aan de oostkant van het park bleef de beeldengroep Schoonheid, Kracht en Wijsheid als een stille getuige bewaard.

Het enige gebouw dat niet meteen werd gesloopt na de expo is het FloraliŽnpaleis in het Citadelpark. Het was trouwens ook het enige paviljoen dat in duurzame materialen was opgetrokken. Oorlogsbommen zorgden echter voor veel schade en het gebouw werd nooit meer in zijn oorspronkelijke grandeur hersteld.

Ook op andere plaatsen in Gent vind je nog relicten, zoals het standbeeld van de gebroeders van Eyck aan het Geraard de Duivelsteen en Het Leeuwke op het Sint-Veerleplein, dat werd opgericht als gedenkteken met vermelding van de drie directeursnamen: de liberaal Maurice de Smet de Naeyer, de katholiek Joseph Casier en de socialist Emile Coppieters.

Wereldtentoonstelling Gent 1913

Van 20 januari tot en met 20 april loopt in het OCMW Zorgcentrum Zonnebloem te Zwijnaarde de tentoonstelling De Wereldtentoonstelling van 1913 in honderd beelden. Voor deze tentoonstelling, een organisatie van OCMW en stad Gent, leverde het Liberaal Archief het grootste deel van het iconografisch materiaal. De tentoonstelling is dagelijks en vrij te bezoeken van 10u tot 19u in het OCMW Zorgcentrum Zonnebloem, Hutsepotstraat 29, 9052 Zwijnaarde.

top

Beknopte geschiedenis van de Liberale Partij

Cover Beknopte geschiedenis van de Liberale PartijIn 1989 schreef prof. dr. Marcel Bots, toenmalig voorzitter van het Liberaal Archief, het boekje Beknopte Geschiedenis van de Liberale Partij. Hij schetst hierin de geschiedenis van de Liberale Partij vanaf de oprichting in 1846 tot en met de jaren 1980. In december 2012 heeft het Liberaal Archief dit boekje heruitgegeven met een aanvulling door prof. dr. Walter Prevenier die de periode 1990 tot vandaag beschrijft.

De Liberale Partij is de oudste politieke partij van BelgiŽ. Van bij haar ontstaan in 1846 heeft de partij een paar decennia lang het politieke leven in BelgiŽ gedomineerd en levert ze premiers zoals Charles Rogier, Henri de BrouckŤre en WalthŤre FrŤre-Orban. Na de bitsige schoolstrijd behalen de katholieken in 1884 de absolute meerderheid en behouden die dertig jaar.

Tussen de twee wereldoorlogen maken de liberalen bijna onafgebroken deel uit van de regering. Paul-Emile Janson is van mei 1937 tot november 1938 de enige liberale premier tussen WalthŤre FrŤre-Orban en Guy Verhofstadt in.

Affiche In eer en geweten... ook kunt u liberaal stemmen

In 1961 wordt de Liberale Partij onder leiding van Omer Vanaudenhove omgevormd tot de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang (PVV). De partij stapt af van haar antiklerikale karakter omdat ook gelovigen zich thuis moeten voelen in de nieuwe partij. Tien jaar later splitst deze unitaire partij in een Vlaamse en Franstalige partij: de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang en Le Parti pour la Libertť et du ProgrŤs...

Wie meer wil weten over de geschiedenis van de Liberale Partij kan het boekje Beknopte geschiedenis van de Liberale Partij bestellen bij het Liberaal Archief aan € 10. De eerste twintig doorklikkers krijgen een gratis exemplaar!

Klik hier voor een gratis exemplaar.
Klik hier om het boekje te bestellen.
Klik hier voor de integrale tekst op de website.

top

Verwerving archief Patrick Lachaert (1948-2012)

Affiche Patrick LachaertIn augustus 2012 overleed Patrick Lachaert. Hij was Vlaams volksvertegenwoordiger van 1995 tot 2009 en ook drie decennia lang het liberale boegbeeld van Merelbeke. Zijn zoon Egbert schonk dit najaar het archief van Patrick Lachaert aan het Liberaal Archief.

Dat archief bestaat uit drie grote delen. Ten eerste zijn er de parlementaire dossiers. Patrick Lachaert stond in het Vlaams parlement bekend als een dossiervreter en een hardwerkend parlementslid. Hij was gespecialiseerd in ruimtelijke ordening en stedenbouw en gold op dat vlak als een autoriteit. Hij was jarenlang voorzitter van de desbetreffende parlementscommissie, waar toen volop gewerkt werd aan het nieuwe decreet op de ruimtelijke ordening. Het verworven archief geeft een mooi overzicht van de wordingsgeschiedenis van dit nieuwe decreet.

Ten tweede zijn er de lokale beleidsdossiers. In Merelbeke werd Patrick Lachaert voor het eerst verkozen als gemeenteraadslid in 1976, het jaar van de gemeentefusies, en werd meteen ook schepen. Ook van 1989 tot 1994 en van 2001 tot 2003 had hij er een schepenambt. Deze dossiers geven dan ook een vrij volledig overzicht van drie decennia Merelbeekse politiek en besluitvorming.

Ten slotte bevat het archief ook heel wat stukken van de lokale Open VLD-afdeling. Lachaert was van 1977 tot 2010 lokaal voorzitter en ook de leider en drijvende kracht achter de Merelbeekse liberalen. Dit archief is door zijn volledigheid een bijzonder rijke bron voor de studie van het lokale liberalisme.

top

De Blauwe Doos: 100 jaar geleden kreeg de Liberale Partij een nationale structuur

Standbeeld Albert MechelynckDe Gotische zaal van het Brusselse stadhuis, zondag 14 juni 1846. Niet minder dan 384 liberale afgevaardigden uit het hele land richtten de eerste politieke partij van BelgiŽ op. De Liberale Partij van 1846 leek maar vaag op wat vandaag onder een politieke partij wordt verstaan. Er werd geen nationale structuur opgezet, geen voorzitter of bestuur gekozen, niet gestemd over statuten of een huishoudelijk reglement, en inhoudelijk schaarde men zich pas na veel discussie achter een minimumprogramma met slechts zes actiepunten.

Vrijwel de hele negentiende eeuw werd er op die manier gewerkt. Door de invoering van het bekwaamheidskiesrecht in 1883 en het algemeen meervoudig stemrecht voor mannen in 1893, kwam er een toevloed aan nieuwe kiezers. Om die op te vangen diende een lokale partijstructuur te worden uitgebouwd. Er bleek ook een grotere nood aan een overkoepelend nationaal bestuur. Toch liet dit overkoepelend bestuur nog meer dan twintig jaar op zich wachten. Pas op 2 juli 1912 hakten de liberale Kamer- en Senaatsfracties de knoop door en schaarden de parlementsleden zich unaniem achter het principe van een centraal bestuur, maar daar bleef het voorlopig bij.

Er was nog een tweede impuls nodig, en die kwam datzelfde jaar van de Nationale Federatie van Liberale Jonge Wachten. De jongeren waren het getalm beu en riepen op 1 december 1912 een landelijk congres voor de liberale organisaties samen, waarop naast enkele actualiteitspunten nadrukkelijk aandacht werd geschonken aan de reorganisatie van de partij. In de slotresolutie sprak de meerderheid van de congresgangers zich positief uit over de vorming van een nationaal bestuur en de wagen kwam weer in beweging. In januari 1913 vonden enkele aftastende gesprekken plaats en werd een commissie samengesteld die de nieuwe structuur zou voorbereiden. De voornaamste leden hiervan waren Albert Mechelynck en Remi De Ridder (Gent), Paul Hymans en Charles Lemonnier (Brussel), Louis Franck en Edouard Van Regemorter (Antwerpen), Julien DrŤze en Charles Van Marcke (Luik), Robert Gillon (Kortrijk) en Leon Jourez (Nijvel). Het voorzitterschap ging naar de Brusselse senator Samson Wiener.

De commissie werkte op heel korte tijd een partijstructuur uit met een nationaal bestuur, een bestendig secretariaat en een landsraad (waarin voor het eerst ook de liberale middenveldorganisaties werden vertegenwoordigd) en kon in maart een ontwerp van statuten voorleggen. De parlementsleden en afdelingsvoorzitters keurden deze goed en er werd een voorlopig bestuur opgericht. De keuze voor een voorzitter was blijkbaar niet evident en het werd een duobaan voor de Brusselaars Charles Van Marcke en Prosper Hanrez. De Gentse journalist en hoofdredacteur van La Flandre Libťrale Gustave Abel nam de functie van nationaal secretaris op zich.

Enkele maanden later vielen Duitse troepen het land binnen. Door de oorlog kwam er een abrupt einde aan de vorming van een prille nationale structuur. Na de oorlog zou de draad opnieuw worden opgepakt. In 1919 kwam de Landsraad van de Liberale Partij voor het eerst samen en in 1920 werd Albert Mechelynck verkozen tot eerste echte nationale voorzitter.

top


© 2013 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be