Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

In deze nieuwsbrief hebben we aandacht voor twee recente publicaties: Atheïsme als basis voor de moraal van Dirk Verhofstadt en Croquis Siamois van Karel Buls. Een belangrijk personage in dat laatste boek is Gentenaar Gustave Rolin-Jaecquemyns; zo belangrijk dat we er in De Blauwe Doos dieper op ingaan. Verder is er ook nieuws uit eigen huis: onze twee laatste tentoonstellingen beginnen aan een reis door Vlaanderen, onze wetenschappelijke staf is sinds 1 oktober uitgebreid, en we verwierven een deel van de collectie van de laatste Willemsfondsbibliotheek in Vlaanderen, die recent de deuren sloot. Tot slot melden we u dat op zaterdag 12 oktober in het Liberaal Archief de derde editie plaatsvindt van het literaire festival Het Betere Boek.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Croquis Siamois

Portret Karel Buls De Brusselse liberale burgemeester Karel Buls (1837-1914) was een verwoed wereldreiziger. De meest avontuurlijke reis die hij ondernam was misschien wel die naar Siam, het huidige Thailand, van 10 februari tot 15 maart 1900. Over sommige van zijn reizen schreef hij een boekje: La Thessalie (1892), Le Monténégro (1896), Croquis Congolais (1899) en Croquis Siamois (1901). De meeste van die boekjes zijn totaal vergeten, maar wie vandaag in Bangkok de betere boekhandel binnenstapt, vindt daar nog steeds Croquis Siamois van Karel Buls, in Engelse vertaling.

De originele Franstalige tekst werd nu heruitgegeven door het Liberaal Archief en uitgeverij ASP. Het boek werd in samenwerking met Willemsfonds Brussel voorgesteld in het Brusselse stadhuis, door burgemeester Freddy Thielemans, schepen Els Ampe en prof. dr. Patrick Stouthuysen, die de inleiding schreef. De inleiding werd zowel in het Nederlands als in het Frans in het boek opgenomen.

Buls’ reis vond plaats tijdens een cruciale periode in de geschiedenis van Siam: de regeerperiode van koning Rama V. Het land moest zich weren om als onafhankelijk koninkrijk stand te houden tussen de koloniale grootmachten. Bij zijn inauguratie had de nieuwe koning dan ook een dubbel doel: de onafhankelijkheid bewaren en de instellingen moderniseren naar westers model. Deze doelen waren nauw verwant, aangezien de koloniale expansiedrang van Frankrijk en Groot-Brittannië vaak werd gelegitimeerd door te verwijzen naar het bestuurlijke onvermogen van de inlanders. Om beide doelstellingen tot een goed einde te brengen werd onder meer een beroep gedaan op een Belgisch team, dat onder leiding stond van Gentenaar Gustave Rolin-Jaecquemyns. Voor meer informatie over Rolin-Jaecquemyns kan je verderop in deze nieuwsbrief De Blauwe Doos lezen.

Foto van de boekvoorstelling

Deze opmerkelijke periode, waarin België als gidsland optrad in Siam, is hier helemaal vergeten. Karel Buls was bijzonder geïnteresseerd in het moderniseringswerk van onze landgenoten, en bezocht niet alleen de traditionele tempels en paleizen, maar vooral ook scholen, rechtszalen en gevangenissen. Tussen de koning en Buls klikte het bijzonder goed. Zij kenden elkaar van tevoren, omdat Buls, toen hij nog burgemeester was, de koning enkele keren in Brussel had ontvangen. De Brusselse Louisalaan diende overigens als voorbeeld voor de aanleg van een boulevard in Bangkok. Buls werd gevraagd om Bangkok te besturen, een op zijn minst ongewoon en merkwaardig aanbod, dat hij evenwel afsloeg.

Net als bij Rolin-Jacquemyns proef je ook bij Buls sympathie voor de Siamese samenleving en bevolking. Die houding valt nog het meest op als je de Croquis Siamois vergelijkt met andere reisverslagen uit die tijd; de Croquis Siamois getuigt van respect ten aanzien van de Siamese bevolking. Dat de lokale bewoners het boek nog steeds waarderen, blijkt uit het feit dat het boek na meer dan honderd jaar nog steeds in heel wat Thaise boekhandels te koop is.

Klik hier om het boek te bestellen.

top

Derde editie van Het Betere Boek

Logo Het Betere BoekOp zaterdag 12 oktober 2013, van 11 uur tot 19 uur, vindt in het Liberaal Archief en het nabijgelegen Geuzenhuis opnieuw Het Betere Boek plaats, een literair festival dat de focus legt op Nederlandstalige literatuur. Het festival, dat wordt georganiseerd door het Willemsfonds, is intussen aan zijn derde editie toe en krijgt bij literatuurfanaten stilaan een sterke reputatie.

Tientallen auteurs stellen hun meest recente boek voor in een programma dat simultaan wordt georganiseerd op beide locaties. Bekende namen op de affiche dit jaar zijn onder andere Tom Lanoye, Dimitri Verhulst, Monika Van Paemel, David Van Reybrouck, Stefan Hertmans en Saskia De Coster. Tegelijk zijn ook nu weer een aantal debutanten te gast. Zij dingen mee naar de Bronzen Uil, de prijs voor het beste Nederlandstalige debuut. Het beeldje en de bijhorende cheque worden omstreeks 18u15 uitgereikt door de Gentse schepen van Cultuur Annelies Storms, in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief.

Extra aandacht gaat naar Hugo Claus. Dit jaar vieren we de dertigste verjaardag van zijn bekendste boek Het Verdriet van België. Kennissen en bevriende schrijvers brengen een hommage, en in het Liberaal Archief loopt die dag een gelegenheidstentoonstelling met privéfoto’s van Hugo Claus.

Voor snelle doorklikkers heeft het Liberaal Archief 25 x 2 vrijkaarten! Klik hier.
Klik hier voor het volledige programma van Het Betere Boek.

top

Liberaal Archief verwerft boeken van Willemsfondsbibliotheek Frans Desmidt

Portret Abraham HansBegin juni 2013 sloot in Knokke de laatste Willemsfondsbibliotheek na meer dan honderd jaar de deuren. Een deel van de collectie werd geschonken aan het Liberaal Archief.

De bibliotheek werd in 1912 opgericht op vraag van Maurice Lippens (1875-1956), de latere liberale minister en gouverneur van Belgisch Congo, die bij het Willemsfonds ging aankloppen om in Knokke een “boekerij” op te richten. De eerste bibliotheek kwam in een hoekje van een wasserij terecht. In 1920 verhuisde de bibliotheek naar het stadhuis, op initiatief van toenmalig liberaal burgemeester Frans Desmidt (1882-1944) die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Duitse kampen om het leven kwam. Na de oorlog kreeg de bibliotheek postuum zijn naam.

De boeken werden daarna ondergebracht in de villa The Swallows op het Gemeenteplein. Hoewel de Willemsfondsbibliotheek in de laatste decennia van de twintigste eeuw nog nauwelijks kon optornen tegen de openbare bibliotheek van Knokke, slaagde men er dankzij veel vrijwilligerswerk toch in om het derde millennium te halen. Omdat het gebouw uit 1834 dringend aan een renovatie toe is, en de bibliotheek de grote kosten hiervoor niet kan dragen, is uiteindelijk toch besloten om de deuren definitief te sluiten.

De bibliotheek beschikte over een zeer uitgebreide collectie boeken van de protestantse schrijver en journalist Abraham Hans (1882-1939). Hans had een speciale band met Knokke. Hij had er een buitenverblijf, vond er de rust om te schrijven, en overleed ook in de kustgemeente, op 6 juni 1939. Hans was een zeer productief schrijver: hij schreef meer dan tweehonderd romans en jeugdboeken, waarvan er nu zo’n 150 aan het Liberaal Archief zijn geschonken.

Het Liberaal Archief heeft op zijn beurt een aantal van die werken doorgegeven aan het Museum Abraham Hans, ingericht in de voormalige protestantse school van Maria-Horebeke waar Abraham Hans geboren is. Het museum en het Liberaal Archief gaven in 2010 samen De gek van de Molenberg van Abraham Hans uit, waarvan de twee drukken intussen zijn uitverkocht.

top

Twee tentoonstellingen van het Liberaal Archief gaan op reis

Van 1 oktober tot 15 november loopt in de tunnel van het Vlaams Parlement (die het huis van de parlementsleden verbindt met het parlementaire halfrond) de tentoonstelling Met een Kodak aan het IJzerfront – De oorlogsfoto’s van Jean Pecher. Jean Pecher, telg uit een liberaal Antwerps geslacht, vocht vier jaar aan de IJzer en maakte daar als amateurfotograaf veel foto’s. Deze foto’s werden door zijn dochter, Antoinette barones Pecher, aan het Liberaal Archief geschonken. Het Vlaams Parlement toont deze fototentoonstelling als voorsmaakje voor de grote herdenking van de Eerste Wereldoorlog in 2014.

Foto van de tentoonstelling

Op 1 oktober ook werd de tentoonstelling Een reis rond de wereld – Un Tour du Monde 1929-1930 uitgeleend, aan de Cercle Royal Artistique et Littéraire de Gand. Deze tentoonstelling toont de foto’s die de Franstalige Gentenaar Lucien Brunin maakte tijdens de wereldreis die hij met zijn neef Louis Varlez ondernam, en waarbij ze, naast de Verenigde Staten en Canada, zowat het hele Aziatische continent bezochten.

Klik hier voor de tentoonstelling over Jean Pecher.
Klik hier voor een selectie van de reisfoto’s van Lucien Brunin.

top

Atheïsme als basis voor de moraal

Cover Atheïsme als basis voor de moraalHet nieuwste boek van prof. dr. Dirk Verhofstadt Atheïsme als basis voor de moraal werd op 18 en 19 september 2013 onder massale belangstelling voorgesteld in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief. De inleiding werd verzorgd door prof. dr. Etienne Vermeersch.

In zijn boek betoogt Dirk Verhofstadt dat de basis van de moraal niet stoelt op godsdienstige bepalingen, maar wel op de rede. Hij wijst op de negatieve houding van religies ten aanzien van andersgelovigen, ongelovigen, vrouwen, homoseksuelen, seksualiteit, wetenschap en burgerlijke wetgeving.

Dirk Verhofstadt ontwikkelde tien seculiere geboden die volgens hem moreel hoogstaander zijn dan de tien geboden in de Bijbel. Een aantal deugden, die doorgaans worden geassocieerd met godsdiensten (zoals hoop, liefde, barmhartigheid, eerlijkheid en rechtvaardigheid) plaatst Verhofstadt in een seculiere en humanistische context. Volgens Verhofstadt dienen mensen evenwel niet ongelovig te zijn. Elke mens gelooft vrij wat hij wil, maar niemand mag zijn of haar geloof opdringen aan een ander.

Groepsfoto

Dirk Verhofstadt laat zijn boek Atheïsme als basis voor de moraal aansluiten bij de eeuwenlange strijd voor emancipatie en zelfbeschikkingsrecht, die in het verlengde ligt van de strijd tegen elke vorm van onderdrukking, zowel in het verleden als vandaag.

Klik hier om het boek te bestellen.

top

Wetenschappelijke staf Liberaal Archief is uitgebreid

Logo cultureel archiefSinds 1 oktober 2013 is de wetenschappelijke staf van het Liberaal Archief uitgebreid met dr. Adelheid Ceulemans. Zij studeerde Taal- en Letterkunde aan de Universiteit Antwerpen (bachelor Nederlands-Italiaans, master Nederlands) en was als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Studiecentrum voor Vlaamse Muziek en aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen (Artesis Hogeschool Antwerpen). Van 2009 tot 2013 was zij als FWO-aspirant werkzaam aan de Universiteit Antwerpen, binnen het Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Nederlanden (ISLN). Ze promoveerde in mei 2013 tot doctor in de letterkunde op een proefschrift over de negentiende-eeuwse dichter Theodoor Van Ryswyck. De voorbije jaren publiceerde ze onder meer over Guido Gezelle, Albrecht Rodenbach, Hendrik Conscience en Theodoor Van Ryswyck. In 2010 verscheen van haar hand Verklankt verleden, Vlaamse muziektheaterwerken uit de negentiende eeuw (1830-1914): tekst en representatie (University Press Antwerp). Dit boek werd in oktober 2012 bekroond met de Leon Elautprijs van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL, Gent).

top

De Blauwe Doos: de onverwachte fin de carrière van Gustave Rolin-Jaecqemyns

Portret Gustave Rolin-JaecqymynsOp het moment dat Karel Buls zijn Siamese expeditie ondernam, was zijn Gentse partijgenoot Gustave Rolin-Jaecqemyns (1835-1902) een van de topadviseurs en meest gewaardeerde medewerkers van de Siamese koning Rama. Het verhaal van een onverwacht carrière-einde van een bijzonder veelzijdige Gentenaar.

Gustave Rolin werd geboren in 1835 in Gent en was een van de zonen van de stichter van de Gentse Liberale Associatie, Hippolyte Rolin. Hij studeerde aan de Gentse rechtsfaculteit, waar hij lid werd van de Vlaamsgezinde studentenvereniging ’t Zal Wel Gaan. Samen met Julius Vuylsteke was hij actief in de redactieraad van de almanakken van ’t Zal Wel Gaan. Hij was medeverantwoordelijk voor het feit dat die wegens hun antiklerikalisme op de pauselijke index terecht kwamen. In 1857 haalde Rolin zijn bul en werd hij advocaat aan het Gentse Hof van Beroep. Buiten het gerechtsgebouw profileerde hij zich als een gematigd Vlaamsgezind en sociaalvoelend liberaal. Dit bracht hem in het Willemsfonds (waarvoor hij onder meer een reeks voordrachten over de grondwet schreef), de Vlaamse Liberale Vereniging, het Vlaamsch Verbond, de Nederlandsche Taal- en Letterkundige Congressen en in het Van Crombrugghe’s Genootschap. Van dit laatste was hij voorzitter van 1863 tot 1877. Hij liet voor hen op eigen kosten een schitterend liberaal volkshuis bouwen in de Jakob Van Caeneghemstraat. Van 1866 tot zijn overlijden in 1902 stond Rolin eveneens aan het hoofd van de coöperatieve Gentsche Volksbank en via milde giften aan de Société Callier steunde hij het stedelijk onderwijs en de werking van de Laurentkringen.

Ook buiten de grenzen maakte hij intussen naam, onder meer als organisator van het tweede congres van de Association internationale pour le progrès des sciences sociales, dat in 1869 in Gent doorging. Het wekt dan ook geen verwondering dat Rolin in de jaren 1870 een van de belangrijkste spreekbuizen werd van de progressieve vleugel binnen de liberale beweging. In 1878 werd hij volksvertegenwoordiger, en regeringsleider Frère-Orban benoemde hem tot minister op de sleutelpost van Binnenlandse Zaken. Na de liberale verkiezingsnederlaag van 1884 verdween hij uit de regering. Twee jaar later moest hij ook zijn parlementszetel afstaan.

Portret Gustave Rolin-Jaecqymyns

Hij plooide terug op zijn vele activiteiten in Gent. Maar een débacle in het bedrijf van een van zijn broers voor wie hij borg had gestaan, dwong hem eind jaren 1880 om opnieuw uit te kijken naar een betaalde baan. Hij overwoog eerst een aanbod uit Egypte, maar koos uiteindelijk voor Siam waar koning Rama naar een snelle modernisering streefde. In 1892 werd Rolin als bijzonder adviseur van de koning in dienst genomen en na een jarenlange pendeldiplomatie tussen de Fransen en de Britten, die beiden hun oog hadden laten vallen op het land, slaagde hij erin om beide naties in 1896 een verdrag te laten tekenen waarin de Siamese soevereiniteit werd erkend. Hierdoor werd Siam het enige land uit de regio dat nooit door het Westen zou gekoloniseerd worden. Rolin verwierf in Siam de titel van hertog of Chow Phya Abhai Raja en werd de belangrijkste edelman van Siam buiten de koninklijke familie. Hij maakte zich nuttig bij de planning van de openbare werken, vooral wat betreft de spoorwegen. Zijn expertise als grondwetspecialist en internationaal jurist bleek erg waardevol bij de modernisering van de staat.

Graf Gustave Rolin-JaecqymynsVoor dit laatste kon hij ook steunen op een van zijn andere verwezenlijkingen: het Institut de Droit International. Deze prestigieuze instelling, die de studie van de verschillende rechtssystemen, de ontwikkeling van een internationale rechtscode en het actief bemiddelen tussen staten tot doel had, werd in 1873 tijdens een plechtige zitting in het Gentse stadhuis gesticht op initiatief van Rolin, de Italiaan Mancini en de Zwitser Moynier. Rolin, sinds 1869 ook hoofdredacteur van de Revue de Droit International, werd de eerste secretaris-generaal en later erevoorzitter van de organisatie. De instelling verwierf op korte tijd een stevige reputatie en kreeg in 1904 de Nobelprijs voor de Vrede.

In 1901 keerde Rolin om gezondheidsredenen terug uit Siam. Hij bleef actief als adviseur van Leopold II, voornamelijk wat zijn Congobeleid betreft, en als buitengewoon hoogleraar recht aan de Université Libre de Bruxelles. Hij overleed korte tijd na zijn terugkomst, op 9 januari 1902, en werd begraven op het kerkhof van Laken.

top


© 2013 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be