Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

Het belooft een druk jaar te worden voor het Liberaal Archief. Na het succes van onze liberale kalender plannen we in 2014 diverse boekuitgaven. We kunnen u alvast 2 nieuwe publicaties voorstellen: Heraus, Professoren! van prof. dr. Guy Schrans en Hoera, een jubileum?!. We starten ook dit jaar met de digitalisering van ons audiovisueel archief. Uiteraard blijven we onze collectie aanvullen. Recent kwamen we in het bezit van het archief van de liberale verzetsman Jacques Gersdorff. In deze nieuwsbrief vindt u ook een oproep naar archiefmateriaal én een uitnodiging voor onze gespreksavond over integratie. In de Blauwe Doos tenslotte gaan we 150 jaar terug in de tijd voor de oprichting van de Ligue de l'Enseignement.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Jacques Gersdorff, liberaal verzetsman van het eerste uur

Gersdorff met zijn vader

In zijn collectie sluikbladen uit de Tweede Wereldoorlog bewaart het Liberaal Archief enkele exemplaren van Le Précurseur, één van de vroegste liberale anti-Duitse pamfletten. Het blad werd in Antwerpen gedrukt en verspreid door een handvol gelijkgestemden. Gezien de snelle arrestatie van de groep in de winter van 1940-41 bleef het blad beperkt tot een vijftal uitgaven op een 500-tal exemplaren. Spilfiguur in de groep rond Le Précurseur was Marcel Alexandre, voor de oorlog redactiesecretaris bij de liberale krant Le Matin. Recent verwierf het Liberaal Archief de oorlogsdocumenten van één van zijn medestanders, de Antwerpse doctoraatsstudent Jacques Gersdorff.

Naast de verspreiding van Le Précurseur liet Gersdorff zich vanaf juli 1940 ook in met spionage in de Antwerpse haven. Op 8 januari 1941 werd hij gearresteerd, en in mei van dat jaar voor het Kriegsgericht in Antwerpen wegens spionage tot vier jaar dwangarbeid veroordeeld. Het was het begin van een lange lijdensweg langs de gevangenissen van Antwerpen, Merksplas, Vorst en Sint-Gillis, en vanaf medio 1942 in Duitse strafkampen in de omgeving van Dortmund. Daar werd hij ingeschakeld in de aanleg van spoorwegen, tot een tyfusepidemie in het najaar van 1943 hem bijna fataal werd.

Uiteindelijk werd Jacques Gersdorff eind januari 1944 na drie jaar gevangenschap vrijgelaten. Hij was fel verzwakt, maar overleefde de oorlog en vestigde zich in het Brusselse. Minder goed verging het Marcel Alexandre, die na zijn repatriëring als gevolg van de ontberingen in de kampen in 1946 overleed.

Het archiefbestand bestaat voornamelijk uit correspondentie gevoerd tijdens zijn gevangenschap, en bevat daarnaast onder meer ook zijn dagboek bijgehouden in het Kriegslazarett 4/614 Antwerpen (augustus 1941 - januari 1942), reglementen van Belgische strafinrichtingen, oorkonden, getuigenissen en foto's.

Klik hier voor een overzicht van dit achiefbestand.

 

 

top

Digitalisering archief Librado

Vanaf 2014 gaat de digitalisering van het archief van Librado, de Liberale Radio en Televisieomroep, van start. Librado maakte van 1980 tot 2001 de "Uitzendingen door derden", zoals de gastprogramma's op de BRT toen werden genoemd. Deze uitzendingen geven een goed beeld van de liberale beweging in die periode. Zowat alle liberale kopstukken werden er meermaals in geïnterviewd over de politieke actualiteit.

videotapes

Alle opnames van Librado worden bewaard op het Liberaal Archief. Het gaat hier zowel om de gemonteerde uitzendingen die op antenne zijn gegaan, als om de oorspronkelijke opnamebanden waarop ook veel materiaal staat dat nooit is uitgezonden. De cameramensen van Librado draaiden destijds op alle mogelijke formaten, maar vooral op U-Matic en Betacam SP. Deze twee formaten zijn intussen volledig voorbijgestreefd en het is reeds zoeken naar apparatuur om de banden af te spelen. Ze zullen in het voorjaar van 2014 worden gedigitaliseerd.

Dit digitaliseringsproject wordt mogelijk gemaakt en uitgevoerd door het VIAA, het Vlaams Instituut voor Archivering. De extra A in het letterwoord VIAA staat voor Audiovisueel materiaal. Het digitaliseren van audio- en videomateriaal is de hoofdactiviteit van VIAA, maar sinds vorig jaar legt het instituut zich ook toe op de digitalisering van foto's en archiefdocumenten.

videotapes

Deze samenwerking kadert in een breder project waarbij VIAA het volledige audiovisuele aanbod van zowel de televisieomroepen als de culturele erfgoedorganisaties wil digitaliseren en archiveren. De Vlaamse overheid wil hiermee een inhaalbeweging lanceren om haar audiovisuele erfgoed te redden en te bewaren. Van de uiteindelijke digitale bestanden zullen diverse kopieën bewaard worden. Na deze digitalisering zal dit beeldarchief toegankelijk worden. Ongetwijfeld zitten tussen de opnames interessante fragmenten die kunnen dienen voor wetenschappelijk onderzoek of eventueel voor het maken van een historische documentaire.

In een latere fase zullen ook de vele filmbanden die op het Liberaal Archief bewaard worden gedigitaliseerd worden. Het gaat hier hoofdzakelijk over de uitzendingen van de Liberale Gedachte en Actie en de uitzendingen van het Willemsfonds. Ter voorbereiding zijn alle filmrollen alvast getest op het azijnsyndroom. Dit is een chemisch ontbindingsproces dat ontstaat bij sommige acetaatfilms en waarbij azijnzurige gassen uit de film ontsnappen. De resultaten waren positief. De enkele aangetaste filmrollen zullen prioriteit krijgen bij de digitalisering.

top

Heraus, Professoren!

Op 11 december 2013 had in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief de voorstelling plaats van het nieuwste boek van prof. dr. Guy Schrans. Heraus, Professoren! Duitse émigré professoren in Oxford en Cambridge (1933-1945) vertelt het verhaal van twaalf Joodse professoren die tijdens het naziregime van de Duitse universiteiten werden verbannen. Toen ze eenmaal beseften dat er in Duitsland voor hen geen plaats meer was, emigreerden ze naar Groot-Brittannië en konden op die manier op het nippertje ontsnappen aan de holocaust. De professoren vonden er onderdak aan de universiteiten van Oxford en Cambridge. In het boek gaat de auteur op zoek naar de persoonlijke verhalen achter deze Joods-Duitse braindrain.

publiek luistert naar toespraak

Guy Schrans is zelf professor emeritus en kan zich daarom met gemak verplaatsen in de leefwereld van zijn Joods-Duitse collega-professoren. Hij steekt zijn professionele bewondering voor de professoren niet weg en is tegelijk ontroerd door hun persoonlijk verhaal. kaft van boek Heraus professorenWat zij in Groot-Brittannië meemaakten is vaak zeer pijnlijk, zowel op persoonlijk als op academisch vlak. Schrans omschrijft het treffend als "hoffelijke academische onverschilligheid". De Duitse professoren kregen slechts zelden echt toegang tot de gesloten academische wereld en werden door hun Engelse collega's vaak argwanend bekeken. Soms werden ze zelfs opgepakt en opgesloten omdat ze door de Engelse autoriteiten beschouwd werden als "enemy alien", als Duitse vijand dus, hoewel ze juist zelf Duitsland hadden moeten ontvluchten. Oudere professoren hadden ook veel moeite met de Engelse taal en de manier van lesgeven aan de zeer conservatieve Engelse universiteiten. Maar in enkele gevallen kan men ook van een succesverhaal spreken. Voor sommige jonge academici was deze stap in het onbekende een onverwachte buitenkans om aan hun carrière een nieuwe wending te geven en aan de Engelse universiteiten een schitterende loopbaan uit te bouwen. Het boek werd ingeleid door prof. em. dr. Marcel Storme en voorgesteld door Alain Bloch, raadsheer in het Hof van Cassatie.

Klik hier om het boek te bestellen.
Klik hier voor de toespraak van Alain Bloch.

top

Rolmodellen inzake integratie

In 2014 is het vijftig jaar geleden dat België met Marokko en Turkije akkoorden sloot over de zogenaamde arbeidsmigratie. De economie in ons land draaide op volle toeren en had dringend nood aan meer mankracht. Die akkoorden hadden een enorme impact, zowel in ons land als in Turkije en Marokko. Vijftig jaar later is de Vlaamse maatschappij dan ook grondig hertekend.

culturen als buren

Een vroeg pleidooi voor integratie was de campagne Culturen als buren van Cultuurminister Karel Poma begin jaren 1980.

Het Liberaal Archief en Liberales organiseren op donderdagavond 20 februari om 20u, in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief, een gespreksavond met als titel "rolmodellen inzake integratie". Enkele Belgen van vreemde origine zullen die avond geïnterviewd worden door Dirk Verhofstadt: Lina Bourova (advocaat), Assita Kanko (werknemer bij BNP Paribas), Mehmet Sadik Karanfil (trajectbegeleider OCMW), Yeliz Güner (advocaat) en Yasmine Nasra (studente). Elk van deze personen heeft op eigen kracht een succesvol leven in ons land opgebouwd of is er volop mee bezig.

De inkom voor deze gespreksavond is gratis. Inschrijven is wel nodig en kan via deze link.

top

Hoera, een jubileum?!

Stel, je vereniging bestaat binnenkort vijftig of honderd jaar. Reden dus om te feesten en ongetwijfeld ook het juiste moment om terug te blikken op de geschiedenis door middel van een publicatie of tentoonstelling. Maar hoe begin je daaraan? Waar zit het archief van je vereniging? Waar of bij wie vind je foto's? Wat is er allemaal gebeurd? Wat ga je precies organiseren en hoe ga je het inkleden?

kaft Hoera een jubileum

De provincies Vlaams-Brabant en Limburg gaven daarom het boekje Hoera, een jubileum?! Een praktijkwijzer voor verenigingen en hun erfgoed uit. De publicatie werd ontwikkeld door vier Vlaamse privaatrechtelijke culturele archieven: ADVN, Amsab, KADOC en Liberaal Archief. De vier archieven koppelden hun kennis over archiefzorg, historische dataverzameling, onderzoeksmethoden en publieksontsluiting aan hun eigen ervaring met lokale verenigingen. Het resultaat is een praktische gids voor alle verenigingen die hun geschiedenis willen uitpluizen en in kaart brengen. En eens je weet wat je precies gaat doen, ontstaan weer andere vragen. Hoe maak je een boeiend en coherent verhaal dat zowel door eigen leden als door buitenstaanders gesmaakt kan worden? Hoe ga je de veelheid aan informatie ordenen en verwerken? Hoe zorg je ervoor dat je archief optimaal bewaard wordt?

Aan het project is ook een website gekoppeld: www.hoeraeenjubileum.be. Zowel handleiding als website geven tips om het erfgoed van je vereniging optimaal te bewaren en te ontsluiten. Wilt u voor uw vereniging ook een exemplaar van deze publicatie? Voor snelle doorklikkers heeft het Liberaal Archief er tien gratis ter beschikking. Daarnaast is het boekje ook gewoon te koop aan de prijs van €8, inclusief verzendingkosten.

Klik hier voor een gratis exemplaar van Hoera, een jubileum?!
Klik hier om Hoera, een jubileum?! te bestellen.

top

Oproep archiefmateriaal

Het Liberaal Archief is voor diverse projecten op zoek naar archiefmateriaal als aanvulling op de eigen collectie. Indien u het Liberaal Archief kunt helpen, graag een telefoontje of een mailtje naar info@liberaalarchief.be.

Liberaal Vlaams Verbond

"De liberale partij zal in Vlaanderen Vlaams zijn of niet zijn". Dit realiseren is het opzet van het Liberaal Vlaams Verbond dat gesticht wordt op 5 oktober 1913. Het overkoepelde de talrijke Vlaamsgezinde liberale kringen in het land en zou een belangrijke rol spelen bij de oprichting van de Vlaamse PVV. De viering van honderd jaar LVV heeft dit jaar plaats. Voor deze gelegenheid organiseert het Liberaal Archief een overzichtstentoonstelling en wordt er een boek gepland. Ongetwijfeld beschikken veel LVV-leden of bestuursleden nog over archief, foto's of affiches die nuttig kunnen zijn voor de tentoonstelling of het boek, en een aanvulling kunnen zijn op de collectie die in het Liberaal Archief bewaard wordt.

Vlaams-Brabant drinkt

Het Liberaal Archief voert samen met de collega-archiefinstellingen ADVN, Amsab en KADOC een onderzoek naar de sociaal-culturele impact en betekenis van alcohol in de provincie Vlaams-Brabant. Welke rol speelde de productie van bier, wijn en jenever in de Vlaams-Brabantse dorpen? Wat werd er zoal gedronken? Hadden de bierbrouwers en cafébazen een centrale positie in hun dorp? Voor dit project is het Liberaal Archief op zoek naar archief, iconografie en getuigenissen. Kent u of bent u een caféuitbater of brouwer met een interessant verhaal? Hebt u nog oude foto's van familiebijeenkomsten of activiteiten waarbij het glas geheven werd? Heeft u nog affiches of reclamefolders met publiciteit voor alcoholische dranken? Het Liberaal Archief neemt alles graag in ontvangst.

verkiezingsaffiche Verkiezingspropaganda

Op 25 mei 2014 zijn er Europese, federale en Vlaamse verkiezingen. Het Liberaal Archief beschikt over een uitgebreide collectie liberale verkiezingspropaganda en wil uiteraard de collectie aanvullen met materiaal van de komende verkiezingen. Daarom nu alvast een oproep om alle verkiezingsmateriaal dat u in de bus krijgt bij te houden en aan het Liberaal Archief te schenken. Elektronische verkiezingspropaganda kunt u mailen naar verkiezingen@liberaalarchief.be.

top

De Blauwe Doos: 150 jaar Ligue de l'Enseignement

Met de oprichting in 1864 van de 'Ligue de l'Enseignement, association pour la propagation et le perfectionnement de l'éducation et de l'instruction en Belgique' zoals de stichtingsnaam officieel luidde, werd een cruciale stap gezet in de strijd voor het officieel onderwijs. Geworteld in de 18e-eeuwse Verlichtingsfilosofie, kreeg België er een drukkingsgroep van formaat bij, die intussen al anderhalve eeuw zijn stempel drukt op het onderwijslandschap.

ligue de lenseignement

Reeds in de 18de eeuw stelden verlichte filosofen als John Locke en Jean-Jacques Rousseau het belang van algemeen onderwijs als wapen tegen armoede en als motor van vooruitgang voorop. In onze contreien werd de leerplicht een eerste keer op tafel gelegd onder het bestuur van koning Willem I (1814-1830). Veel meer dan een eerste aanzet was het niet, de geesten waren nog niet rijp en anderhalf decennium Nederlands bestuur was te kort om dit idee algemene ingang te laten vinden.

Na de boedelscheiding met Nederland in het verdrag der XXIV Artikelen uit 1839, werd in het jonge België werk gemaakt van een eerste onderwijswet. De vrijheid van onderwijs, vastgelegd in de grondwet van 1831, kreeg een eerste structurele vertaling in de organieke wet op het lager onderwijs uit 1842. In deze wet werd de levensbeschouwelijke opvoeding van de kinderen volledig in handen van de clerus gelegd, en dit zorgde voor onrust. In de daaropvolgende jaren werd dit katholieke monopolie wel in vraag gesteld maar niemand ging in eerste instantie voluit voor een confrontatie.

Er kwam echter steun uit de hoek van de vooruitgangsoptimisten. Figuren als Edouard Ducpétiaux, Zoé Gatti de Gammond, Gustave de Molinari, Emile de Laveleye, Jean-Michel Funck en Guillaume Tiberghien heropenden het debat en drongen aan op de invoering van de leerplicht. In januari 1859 werd In de Kamer van Volksvertegenwoordigers een petitie voor die invoering ter stemming voorgelegd maar de parlementsleden stemden in blok tegen, met uitzondering van vijf progressieve liberalen: twee Walen (Pierre David en Pierre Joseph Grosfils), twee Brusselaars (Louis Defré en Louis Goblet d'Alviella) en één in Gent verkozen West-Vlaming (Ernest Vandenpeereboom).

Nog diezelfde maand richtte het Grootoosten van België aan alle aangesloten vrijmetselaarsloges de vraag om een voorstel te formuleren betreffende de invoering van de algemene leerplicht en, heel belangrijk, de modaliteiten en de inhoudelijke invulling van die leerplicht. In 1863 publiceerde het Grootoosten deze verzamelde voorstellen en werd het voorstel van de Brusselse loge Les Vrais Amis Philanthropes naar voren geschoven als een ontwerp van wetsvoorstel. Via de vereniging La Libre Pensée en via de ULB kreeg dit project een steeds grotere aanhang en op 26 december 1864 vonden de protagonisten elkaar in een Brussels hotel waar zij de Ligue de l'Enseignement oprichtten. Model voor de Ligue stond de Nederlandse "Maatschappij tot Nut van 't Algemeen".

Karel Buls

De doelstellingen van de Ligue waren de bevordering en verbetering van het volksonderwijs voor jongens én meisjes, de instelling en verdediging van een officieel neutraal onderwijsnet, de verdediging van het sociaal aanzien van de onderwijzers, de oprichting van volksbibliotheken en het stimuleren van het volwassenenonderwijs. Een jaar later werd, op voorstel van medestichter Karel Buls en de liberale onderwijsactivist Paul Tempels, ook de strijd voor de invoering van de leerplicht als prioritaire doelstelling in het programma opgenomen.

Gericht op geheel België, zou de Ligue geen groot succes kennen in het overwegend katholieke Vlaanderen, waar de laïciserende onderwijsideeën van de Ligue op slechts weinig sympathie konden rekenen. Bijkomend telde Vlaanderen al organisaties zoals het Willemsfonds die het ideeëngoed van de Ligue verspreidden. In Brussel stichtte de Ligue een modelschool waar haar onderwijsprincipes werden toegepast. In samenwerking met de Brusselse afdeling van het Willemsfonds werd in de school ook een Nederlandstalige klas ondergebracht.

Na de kiesoverwinning van 1878 trad onder leiding van Hubert Frère-Orban de laatste homogeen liberale regering aan, met in haar rangen de eerste Belgische minister van Onderwijs, Pierre Van Humbeeck. Hij was bestuurslid van het eerste uur van de Ligue en werd het boegbeeld van de schoolwet van 1879, die het programma van de Ligue in een wettekst omzette en aanleiding was voor de eerste grote schoolstrijd van ons land.

De Ligue de l'Enseignement et de l'Education Permanente, zoals de vereniging zich vandaag noemt, ijvert nog steeds voor een "wereldlijk" onderwijs in ons land.

top


© 2014 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be