Wenst u ook deze tweemaandelijkse nieuwsbrief in uw emailbox te ontvangen? Schrijf in door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-subscribe@liberaalarchief.be.
Bekijk de voorgaande nummers van Het Kramersplein en de nieuwsflash.

Voorwoord

Het Liberaal Archief organiseerde een studiedag en een tentoonstelling over Reinaert de vos. In deze nieuwsbrief blikken we hierop terug. De tentoonstelling over Jean Pecher blijft intussen zeer succesvol en is nu ook te zien op ActuaTV. We hebben aandacht voor een tot nu toe onbekend detail uit het leven van de notoire Gentse liberaal Hippolyte Metdepenningen, als bij toeval ontdekt door een Gentse familievorser. En naar aanleiding van de nakende verkiezingen staan we in de Blauwe Doos stil bij de parlementsverkiezingen van exact honderd jaar geleden, en willen we iedereen vragen verkiezingsmateriaal bij te houden en ons te bezorgen.

Wilt u deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Uitschrijven kan door een blanco mail te sturen naar nieuwsbrief-unsubscribe@liberaalarchief.be.

top

Reinaert de Vos

Reinaert de Vos en het Liberaal Archief. Het is op het eerste gezicht een wat merkwaardige combinatie, maar dat verandert snel wanneer de naam Jan Frans Willems valt. De naamgever van het Willemsfonds was de belangrijkste inspirator voor de hernieuwde belangstelling voor Van den vos Reynaerde. Willems publiceerde in 1834 zijn baanbrekend werk Reinaert de vos en in 1839 een populaire schooluitgave die generaties latere auteurs heeft geļnspireerd.

Reden genoeg dus voor het Liberaal Archief om een studiedag en een tentoonstelling te organiseren over Reinaert de vos.

voordracht in de Nottebohmzaal

Het Liberaal Archief richtte samen met de Universiteit Antwerpen de studiedag Metamorfosen van een gemene vos: Reynaert sinds de middeleeuwen in. Die had op 25 april plaats in de historische Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen. Acht sprekers uit de academische wereld verdiepten zich in uiteenlopende aspecten van het Reinaertverhaal dat in de loop der tijden ook door heel wat andere kunstvormen (zoals opera, theater en stripverhaal) is geadapteerd. Voor deze studiedag werkte het Liberaal Archief samen met het Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Nederlanden van de Universiteit Antwerpen, het Reynaertgenootschap, het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en uiteraard de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Tussen het talrijk opgekomen publiek zaten ook heel wat geļnteresseerden uit Nederland.

In de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief wordt een selectie getoond uit de Reinaertverzameling van Philippe Proost, een gepassioneerd verzamelaar van alles wat met Reinaert te maken heeft en de trotse bezitter van meer dan 600 boekuitgaven. Nadat Jan Frans Willems het Reinaertverhaal als het ware van onder het stof had gehaald, gingen heel wat auteurs zich opnieuw verdiepen in het verhaal dat ze op hun manier interpreteerden en herwerkten. De tentoonstelling Reinaert de vos: de boekencollectie van Philippe Proost in de kijker geeft hiervan een mooi overzicht en loopt nog tot 11 juli 2014. Ze is elke werkdag gratis te bezoeken van 9 tot 17 uur.

Heeft u interesse in een catalogus van de tentoonstelling? De eerste twintig snelle doorklikkers krijgen een gratis exemplaar toegestuurd. Klik hier.
Klik hier voor meer informatie over de tentoonstelling op de website van het Liberaal Archief.

top

De huwelijken van Hippolyte Metdepenningen

Hippolyte Metdepenningen (1799-1881), met zijn imposant standbeeld aan het oude gerechtsgebouw te Gent, was in de jaren 1830-1840 de onbetwiste voorman van de Gentse orangisten, liberalen die trouw bleven aan de Nederlandse kroon. Gedurende vijftig jaar was hij tevens voorzittend meester van de vrijmetselaarsloge Le Septentrion. Hoewel er tal van publicaties bestaan over zijn levensloop, heeft een Gentse familievorser onlangs een alsnog onbekend gegeven ontdekt.

Algemeen bekend is dat de 43-jarige Metdepenningen op 7 april 1842 in het Gentse stadhuis in het huwelijk trad met de 29-jarige koopmansdochter Mathilde van Aken (1812-1849). De bruid was evenwel katholiek en verlangde tevens een kerkelijk huwelijk. Het jonge paar reisde daarom naar Engeland om er zijn huwelijk te laten inzegenen door een katholiek priester. Zulks was niet ongewoon in die tijd. Burgerlijk getrouwde antiklerikalen gingen, om hun devote bruid ter wille te zijn, ver van Gent een kerkelijk huwelijk aan, in dit geval dus in Engeland. Dit kerkelijk huwelijk van Hippolyte Metdepenningen strookte dus alleszins met de gebruiken in de liberale bourgeoise.

publiek luistert naar Herman Balthazar

Van aanzienlijk meer belang is het feit dat het echtpaar, voor het zijn huwelijk katholiek liet inzegenen, eerst nog een burgerlijk huwelijk aanging, en wel op 28 april 1842, in het Londense district St-Giles-in-the-Fields (Bloomsbury). In het huwelijksregister wordt Hippolyte opgetekend als "bachelor" (ongehuwde man), Mathilde als "spinster" (ongehuwde vrouw), dit hoewel beiden op 7 april te Gent reeds burgerlijk waren getrouwd! Om welke reden de ervaren en gerespecteerde advocaat Metdepenningen zich tot deze onwettige parodie leende is niet bekend.

kaft van boek Auguste Havenith, Josse De Lehaye en anderen

Hoe heeft de voornoemde Gentse vorser dit ontdekt? Omdat in de doopakte van hun tweede zoon Maurice (Sint-Jacobskerk, 6 januari 1848) uitdrukkelijk wordt gepreciseerd dat de ouders burgerlijk getrouwd zijn te Gent en kerkelijk te Londen voor een katholiek priester ("et Londini coram presbytero catholico").

De spitsvondige Gentse vorser heet Jacques De Schryver. Hij is de auteur van het zopas gepubliceerde boek Auguste Havenith, Josse De Lehaye en anderen..., een lijvig boek waarin hij een portret schetst van de families Havenith, De Lehaye en alle aanverwanten, onder wie dus ook de familie Metdepenningen. Het boek werd op 7 mei 2014 onder massale belangstelling voorgesteld in de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief door prof. em. dr. Herman Balthazar. In zijn toespraak had hij veel sympathie voor het monnikenwerk van Jacques De Schryver die meer dan 15 jaar ging speuren in talrijke archieven op zoek naar onbekende feiten en details, en zo onder meer deze "petite histoire" over Hippolyte Metdepenningen ontdekte.

Bent u door dit verhaal over Hippolyte Metdepenningen nieuwsgierig naar de vele andere verhalen en anekdotes van de Gentse en Antwerpse families uit het boek?
Klik dan hier om een exemplaar van het boek te bestellen.

top

Nieuwe opslagruimte in gebruik

Omdat de collectie van het Liberaal Archief elk jaar aangroeit en intussen tien kilometer beslaat, moest dringend uitgekeken worden naar bijkomende opslagcapaciteit. De huur van de opslagruimte in Schelle liep bovendien ten einde. Daarom werd er door de Raad van Bestuur van het Liberaal Archief beslist om aan de rand van Gent een depot aan te kopen.

depotuimte met rekken in opbouw

De afgelopen maanden werd door medewerkers van het Liberaal Archief hard gewerkt om het nieuwe depot in gebruik te nemen. In het depot werd ook een schuifrekkensysteem geļnstalleerd en delen van de collectie werden reeds verhuisd. Om de ecologische voetafdruk en de verwarmingskosten zo klein mogelijk te houden werd fors geļnvesteerd in de isolatie van het gebouw.

De verzameling van het Liberaal Archief wordt vanaf nu dus bewaard op het Kramersplein en in twee externe Gentse depots. Hierdoor is de opslagcapaciteit voor de collectie voor vele (?) jaren gegarandeerd en kan de verzameling blijven groeien. Het spreekt voor zich dat alle consultaties van archieven nog steeds in de leeszaal op het Kramersplein gebeuren.

top

ActuaTV toont tentoonstelling Jean Pecher

ActuaTV is de parlementaire nieuwszender die rechtstreekse uitzendingen verzorgt vanuit het Vlaamse, federale en Europese parlement. Maar ActuaTV wil meer zijn dan een louter parlementaire zender en betoont ook interesse in cultuur, geschiedenis en erfgoed.

Het Liberaal Archief ging een samenwerking aan met ActuaTV om de tentoonstelling Met een Kodak aan het IJzerfront - de oorlogsfoto's van Jean Pecher als virtuele tentoonstelling op de zender te vertonen. Ze is te bekijken via Actua+, het video-on-demand kanaal van ActuaTV.

Belgische soldaten met honden

De tentoonstelling kadert uiteraard in de herdenking van de Eerste Wereldoorlog die op 28 juli 2014 exact honderd jaar geleden zal begonnen zijn. Jean Pecher vocht vier jaar lang in de loopgraven aan de IJzer en nam al die tijd foto's van de oorlogsgruwel. Het is zijn dochter, Antoinette barones Pecher, die deze unieke fotocollectie aan het Liberaal Archief heeft geschonken.

De tentoonstelling is nog steeds te ontlenen als reizende tentoonstelling en kan u ook op de website van het Liberaal Archief bekijken door hier te klikken.

Kijkers die de tentoonstelling over Jean Pecher op ActuaTV bekijken, maken bovendien kans op een boekenpakket over Wereldoorlog I. Alle informatie hierover kan u vinden door hier te klikken.

top

Oproep verkiezingspropaganda

U krijgt deze dagen tientallen folders, brieven en mails van politieke partijen of kandidaten die zichzelf aanprijzen. Het Liberaal Archief verzamelt alle verkiezingsmateriaal van de Vlaamse, Federale en Europese verkiezingen van 25 mei. Bezorg het ons.

affiche van de pvv 1985

De collectie liberale verkiezingspropaganda van het Liberaal Archief bestaat uit zowel folders, affiches, brochures, verkiezingsgadgets als elektronische nieuwsbrieven en advertenties. Het oudste verkiezingsmateriaal dateert van 1847 en vanaf de Tweede Wereldoorlog kan de verzameling representatief worden genoemd. Elke verkiezing wordt de collectie dan ook aangevuld met spontane schenkingen van overal in het land. Als voorbeeldje deze affiche van de parlementsverkiezingen van 13 oktober 1985, die op het Liberaal Archief wordt bewaard.

U kan alle papieren verkiezingsmateriaal gewoon afgeven of opsturen. De kosten hiervoor kunnen u terugbetaald worden. Een medewerker van het Liberaal Archief kan ook bij u langs komen om het op te halen.
Elektronische propaganda kunt u mailen naar ons speciaal mailadres verkiezingen@liberaalarchief.be

top

De Blauwe Doos: De verkiezingen van 24 mei 1914

Op zondag 25 mei 2014 staat de "moeder van alle verkiezingen" op de electorale agenda. Op zondag 24 mei 1914, op 1 dag na exact honderd jaar geleden dus, werd er ook gestemd in ons land. Het ging evenwel slechts om een gedeeltelijke vernieuwing van de Kamer. Alleen de provincies Luik, Henegouwen, Limburg en Oost-Vlaanderen moesten nieuwe volksvertegenwoordigers aanduiden. Het ging om 88 van de 188 Kamerzetels.

krantenknipsel

Na de val van de radicaal-liberale regering Frère-Orban-Van Humbeeck in 1884 kwam een katholieke meerderheid aan de macht die moeilijk te verslaan bleek. Bij de parlementsverkiezingen van 2 juni 1912 vormden de twee grote oppositiepartijen, liberalen en socialisten, een kartel in de hoop samen de meerderheid te kunnen breken en de liberaal Paul Hymans premier van Belgiė te maken. Maar het mocht niet zijn. Integendeel, de regering van Charles de Broqueville versterkte haar positie nog, zowel in Kamer als Senaat.

In mei 1914 waren de verwachtingen van de oppositiepartijen dan ook niet zo hoog gespannen, hoewel de regering de voorbije jaren toch een aantal onpopulaire maatregelen had genomen, zoals de uitbreiding van de persoonlijke dienstplicht, de verhoging van de belastingen, en de goedkeuring van een nieuwe wet voor het lager onderwijs (met leerplicht tot 12 jaar). Het kartelexperiment vonden de liberalen niet meer voor herhaling vatbaar, omdat ze dachten dat dit de vorige keer hun gematigde kiezers afgeschrikt had. Liberalen en socialisten trokken dus deze keer apart naar de kiezer.

Honderd jaar geleden kon men verkiezingen uiteraard niet volgen op radio of televisie. Voor de "proclamatie" van de uitslagen kwamen de Brusselse liberalen bijeen in de Brasserie flamande in de Auguste Ortsstraat, tegenover het beursgebouw. De informatie liep er binnen via telegrammen en per telefoon en werd voorgelezen door een paar liberale kopstukken. Het eerste nieuws kwam die dag uit het kanton Seraing. De zaal liep langzaam vol en toen de stemming er goed in zat, scandeerde men "A bas la calotte" en werden antiklerikale liedjes gezongen. Er was veel applaus toen bekend werd dat het conservatieve Katholieke kopstuk Charles Woeste veel stemmen verloren had in het arrondissement Aalst. Tot slot van de avond werd nog eens hard geroepen (maar dan in het Frans): leve de liberale partij, weg met de klerikale partij, weg met de schoolwet, leve het algemeen stemrecht. Daarna vertrokken de liberale militanten in stoet achter hun blauwe vlaggen, net zoals de socialisten achter hun rode vaandels door de stad stapten, om te manifesteren aan de katholieke lokalen. Maar er deden zich geen incidenten voor.

krantenknipsel

Na de verkiezingen kon iedereen relatief tevreden zijn. De regering verloor twee zetels in de Kamer, maar vond een meerderheid van twaalf zetels voldoende om verder te besturen. De liberalen waren gelukkig omdat ze in Limburg twee zetels van de katholieken teruggewonnen hadden, deze van Hasselt en Tongeren, al hadden de socialisten hun zetel in Huy afgepakt.

De liberale pers legde er vooral de nadruk op dat de oppositie nu meer stemmen had dan de katholieken. Ze zag dit niet alleen als een veroordeling van de klerikale politiek, maar ook van het kiessysteem dat de zetels niet eerlijk verdeelde. Ze vond het niet langer aanvaardbaar dat een minderheid op die manier de baas bleef spelen over een meerderheid van de kiezers. Een herziening van het kiesrecht, met invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht en aanpassing van de evenredige vertegenwoordiging, was daarom noodzakelijk.

Tien weken later brak de Eerste Wereldoorlog uit. De volgende verkiezingen zouden pas plaats hebben op 16 november 1919. Dat betekende dat de gekozenen van 1914 vijf jaar lang hun mandaat konden behouden, terwijl hun collega's uit de andere provincies, die reeds in 1912 verkozen waren, zeven jaar van hun mandaat konden genieten. Maar in 1919 zorgde de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht voor een grondige herschikking van de Kamer. De liberalen verloren toen elf van hun vijfenveertig zetels.

top


© 2014 Liberaal Archief
Kramersplein 23
B-9000 Gent
tel + 32 9 221 75 05
fax + 32 9 221 12 15
info@liberaalarchief.be
www.liberaalarchief.be