Bij het overlijden van Leo Augusteyns (1870-1945), een averechtse liberaal en flamingant, verschenen er welgeteld vijf regeltjes in de krant. Over deze vergeten figuur schreef Daniël Vanacker, wetenschappelijk medewerker van het Liberaal Archief, een opmerkelijke biografie. Dit lijvige werk - twee delen, samen meer dan 750 pagina's - schetst meteen de geschiedenis van de liberale arbeidersbeweging in Antwerpen tot 1918 en de ontwikkeling van een links Vlaams-nationalisme na de Eerste Wereldoorlog.

Veel Antwerpenaars kennen wellicht de Steinerschool in de Volkstraat met zijn indrukwekkende gevel in art-nouveaustijl. Weinigen weten nog dat dit pand in 1901 opgetrokken werd als het Liberaal Volkshuis. Het was het hoofdkwartier van de liberale arbeidersbeweging in de Scheldestad die op dat ogenblik bijzonder sterk uitgebouwd was. Haar geschiedenis startte in 1880 met de oprichting van een ziekenfonds dat de sprekende naam Help U Zelve koos. In 1894 nam het secretariaat zijn intrek in een herenhuis in de Scheldestraat. Een paar jaar later startte men op de achterliggende gronden met een bakkerij. De winsten van deze coöperatie maakten het niet alleen mogelijk de medische dienstverlening uit te breiden, maar ook een nieuw, prestigieus onderkomen in de Volkstraat te realiseren. Later stichtte Help U Zelve nog twee coöperaties, de Volkslevensverzekering en de Volksbrouwerij.

Uit de politieke werking van Help U Zelve ontstond de Liberale Volkspartij. Toen deze in 1906 een kandidaat voor de liberale Kamerlijst mocht voorstellen, viel de keuze op Leo Augusteyns, ambtenaar bij het Bureel van Weldadigheid en zoon van Pieter-Jozef, stichter en eerste voorzitter van Help U Zelve. Leo werd verkozen en twee keer herkozen. Dat gebeurde niet zonder discussie, want zijn kritiek op de koloniale politiek van ons land, zijn republikeinse overtuiging en zijn steun aan het Vlaamsgezinde programma zorgden voor scherpe conflicten met de andere Antwerpse liberalen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog stapte Leo Augusteyns met één been in het activisme. Na de oorlog werd hij daarvoor veroordeeld tot drie jaar cel. Hij bleef twintig maanden in de Begijnenstraat opgesloten. Na zijn vrijlating begon hij een tweede politieke carrière bij het Vlaamse Front. Zo speelde hij in 1928 een belangrijke rol bij de beruchte verkiezing van August Borms, ook een veroordeelde activist. In de jaren dertig nam hij de leiding van een kleine groep die zich hardnekkig verzette tegen de verrechtsing van het Vlaams-nationalisme, maar zonder veel resultaat.

Klik hier om het boek te bestellen.
Klik hier voor het hoofdstuk uit het boek over de bouw van het Liberaal Volkshuis in de Volkstraat.
Klik hier voor de tekst van de voordracht van Prof. dr. Els Witte op de voorstelling van het boek in het AMVC-Letterenhuis te Antwerpen.

• De auteur doet een zeer verdienstelijke poging om de lokale Antwerpse gebeurtenissen te kaderen binnen een nationale context. Daniël Vanacker leverde een indrukwekkende prestatie die vanuit historisch-wetenschappelijk oogpunt onmiskenbaar een vernieuwende bijdrage opleverde in de genegeerde geschiedenis van de liberale arbeidersbeweging, in casus deze van de Scheldestad Antwerpen. - Carmen Van Praet in BVNG 1-2011.