terug naar alfabetisch overzicht
Klik op de afbeeldingen om te vergroten.
Alle foto's uit de fotocollectie van het Liberaal Archief

Frederik DE PESTEL


Grafmonument van Frederik De Pestel op de Zuiderbegraafplaats te GentAlle Gentenaars kennen de Westerbegraafplaats en Campo Santo, maar weinigen weten dat er aan de Ottergemsesteenweg nog een kerkhofje ligt. Men vindt er onder meer het merkwaardige grafmonument van Frederik De Pestel (1824-1886). Op de steen staat de bittere tekst te lezen: "Hij bleef in 1879 getrouw aan zijn eed, werd vervolgd door de katholieke dweepzucht en stierf als martelaar voor het burgerlijk onderwijs".

Frederik De Pestel werd op 13 mei 1824 in Nevele geboren als zoon van een onderwijzer. Na diens overlijden nam hij de school van zijn vader over. Met zelfstudie behaalde hij een officieel onderwijsdiploma. Op het einde van de jaren veertig werd hij de eerste gemeenteonderwijzer te Sint-Martens-Leerne. Dit schooltje bouwde hij uit tot een lokale centrumschool, waar de kinderen uit het dorp en de omgeving les kwamen volgen.

Net zoals elders in Vlaanderen zorgde de liberale wet op het lager onderwijs in 1879 ook in Sint-Martens-Leerne voor een extreme polarisatie. De geestelijkheid mobiliseerde het hele dorp tegen de gemeenteschool. Op 1 september 1879 moest De Pestel vaststellen dat er niet één leerling meer was komen opdagen. De campagne tegen zijn persoon werd zo scherp dat hij zijn overplaatsing vroeg. Hij werd aangesteld tot hoofdonderwijzer te Drongen. In december 1882 werd hem bij koninklijk besluit de burgerlijke medaille eerste klasse verleend.

De verkiezingen van 1884 bracht de katholieken opnieuw aan de macht. Zij vaardigden snel een nieuwe wet op het lager onderwijs uit. Het Drongense gemeentebestuur maakte onmiddellijk van de nieuwe situatie gebruik en degradeerde De Pestel tot onderwijzer in de gemeenteschool van Baarle, een gehucht van Drongen. Een week later, op 19 november 1884, besliste de gemeenteraad het schooltje van Baarle te sluiten. De Pestel werd ter beschikking van het ministerie gesteld en kort erop gedwongen om op rust te gaan. Zijn pensioendossier verdween in de ambtelijke molen en kwam er niet meer uit. De man zag nooit een cent. Totaal berooid trok hij zich terug in Gent, waar hij op 18 maart 1886 overleed.

Grafmonument van Frederik De Pestel op de Zuiderbegraafplaats te GentHet overlijden van De Pestel veroorzaakte in Gent een schok. Het Willemsfonds, waarvan hij al jaren een trouw lid was, het Vlaams-liberale weekblad Het Volksbelang en het liberale dagblad La Flandre Libérale startten een campagne waarin ze de macht van de clerus en het katholieke onderwijsbeleid hard aanpakten.

De begrafenis van De Pestel op de Zuiderbegraafplaats werd een liberaal-vrijzinnige manifestatie. De belangrijkste sprekers, Karel Loveling en Paul Fredericq, maakten van de man een symbool van de moeilijke strijd van het officieel onderwijs. Willemsfondsers en oud-collega's richtten een commissie op die geld inzamelde voor een grafmonument dat een plaats zou krijgen naast het monument voor Hippoliet Van Peene op het erepleintje. Op enkele maanden tijd bracht ze de nodige centen bijeen. Op 1 augustus 1886 trok een stoet met vaandels en muziek van het lokaal van de Kunst- en Letterkring aan de Sint-Jansvest naar de Zuiderbegraafplaats, waar een laatste hulde plaatshad.

Bart D'hondt


Illustraties
Grafmonument van Frederik De Pestel op de Zuiderbegraafplaats te Gent.